រស្មីពណ៌លឿងៈ ជាតំណាងព្រះអង្គ កាលទ្រង់សោយព្រះជាតិវិរិយបណ្ឌិត កាលណោះ ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ បាននិម្មិតខ្លួនជាយក្ស ធ្វើជាជាងមាស ។ វិរិយបណ្ឌិត បានអារសាច់ខ្លួនឲ្យទៅជាងមាស ដើម្បីផែធ្វើជាមាសបិទព្រះពុទ្ធរូប ។ សេចក្តីលំអិតមានដូចតទៅនេះ ។ មានសេចក្តីដំណាលថា ព្រះរាជាដែនបញ្ចាលរដ្ឋ បានចាត់រាជបម្រើនាំសំពត់រ័ត្ន កម្ពល់មានតម្លៃច្រើន ទៅថ្វាយព្រះបាទមហារដ្ឋរាជៗ ទ្រង់ទតឃើញសំពត់នោះហើយ ទ្រង់ព្រះចិន្តាថា មហាមិត្តអញបានផ្ញើរបស់មានតម្លៃមកឲ្យអញ គួរអញរករតនវត្ថុដែលមានតម្លៃជាង ផ្ញើតបទៅវិញទើបគួរ ទ្រង់យល់ថា រតនវត្ថុមានតម្លៃគ្មានអ្វីស្មើនឹងពុទ្ធរតនៈឡើយ ដូច្នេះគួរអញសាងព្រះពុទ្ធបដិមា ទើបព្រះរាជាចាត់រាជទូតឲ្យនាំព្រះពុទ្ធបដិមាទៅថ្វាយព្រះបាទបញ្ជាលរាជ ដោយក្បួនដង្ហែតាមនាវា ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទ្រង់ថ្វាយបង្គំ ព្រះពុទ្ធបដិមា ទ្រង់ត្រាស់ថា " បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះបាទបញ្ចាលរាជ ជាសម្លាញ់ខ្ញុំព្រះអង្គជាមនុស្សមច្ឆាទិដ្ឋិ សូមព្រះអង្គទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសសង្គ្រោះស្តេចនោះឲ្យបានស្ថិតនៅក្នុងផ្លូវសម្មាទិដ្ឋិ បើព្រះអង្គយាងទៅដល់នគរបញ្ចាលហើយ សូមទ្រង់ធ្វើបដិហារ្យបង្កើតក្តីជ្រះថ្លាដល់ស្តេច នោះដោយក្តីមេត្តាសង្គ្រោះប្រោសប្រណីនៃព្រះអង្គ " ។ ព្រះបាទមហារដ្ឋរាជទ្រង់បានបួងសួងយ៉ាងនេះ ទ្រង់យាងចុះជូនដំណើរព្រះពុទ្ធបដិមា ត្រាតែដល់ជម្រៅទឹកត្រឹមព្រះសូរង ។ ខណៈនោះផ្ទៃសមុទ្រមានធ្នារទឹករាបសាល្អ មានបទុមបញ្ចពណ៌ធំផុស លេចឡើងលើផ្ទៃទឹក ធ្វើសក្ការបូជាព្រះពុទ្ធបដិមា ។ ពួកនាគរាជក៏នាំគ្នាបូជាដោយគន្ធមាលាផ្សេងៗ ហើយហក់​ហែល​ចោម​រោមជាបរិវារ ។ ពួកអាកាសទេវតា ក៏រោយរាយបាចសាច ទិព្វបុប្ផាផ្សេងៗ អំពីអាកាស ប្រគុំតូរ្យតន្រ្តីឮសូររងំពិរោះល្វេង​ល្វើយ​គួរជាទីអស្ចារ្យ ។ រាជទូតទាំងឡាយ បានបើកភេត្រាដ៏មានសេរីដរាបដល់ទៅនគរបញ្ចាល នាំគ្នាចូលគាល់ក្រាទូលដំណាលពីហេតុអស្ចារ្យផ្សេងៗ ។ ព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះទ័យសោមនស្សក្រៃលែង ទ្រង់បានចាត់ចែងគ្រឿងសក្ការបូជាជាអនេកប្រការ ស្តេចព្រមដោយអាមាត្យមន្ត្រី ចោមរោមជាបរិវារ និងមហាជនទៅទទួលព្រះពុទ្ធបដិមាអំពីភេត្រាទ្រង់បានថ្វាយបង្គំ ទ្រង់បានបូជាដោយទៀនធូបគន្ធមាលា ដោយសេចក្តីគោរព ទ្រង់ត្រាស់ថា “ បពិត្រព្រះដ៏មាន បុណ្យអើយ ទូលព្រះបង្គំជាឧបាសកគោរពព្រះរតនត្រ័យតាំងអំពីថ្ងៃនេះជាដើមទៅ ” ។ ព្រះពុទ្ធបដិមាទ្រង់បានសម្តែងបដិហារ្យយ៉ាងអស្ចារ្យអណ្តែតឡើងព្ធដ៏អាកាសបានបញ្ចេញ ឆព្វណ្ណរង្សីរស្មីទាំងប្រាំមួយពណ៌ គឺ ខៀវ លឿង ក្រហម ស ហង្សបាទ និងពណ៌ ចំរុះផ្សាយចេញឆ្វៀលឆ្វាត់ ភ្លឺព្រោងព្រាយពណ្ណរាយ ផ្សព្វផ្សាយ​ចេញទៅ សព្វទិសទាំងពួង ។ ពួកទេវតានាំគ្នាធ្វើសក្ការបូជាឋិតព្ធដ៏អាកាស ។ ពួកមនុស្សម្នាមហាជនចេញពីទីតំបន់ផ្សេងៗ បានមើលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយជាក់ច្បាស់ ។ ព្រះរាជាបានក្រាបទូលនិមន្តសូមឲ្យព្រះពុទ្ធបដិមា​យាងចុះមកលើសុពណ៌សិវិកា ដែលទ្រង់បានចាត់ចែងបំរុងទុក លុះព្រះពុទ្ធបដិមាយាង​ចុះ​មក​ហើយ ទ្រង់ព្រមដោយ​ចតុរង្គសេនា អាមាត្យមុខមន្ត្រី និងមហាជនបានដង្ហែចូលព្រះនគរ ។ ទ្រង់បានឲ្យជាងឆ្លាក់ព្រះពុទ្ធរូបមួយទៀតធ្វើពីខ្លឹមច័ន្ទន៍ហើយទ្រង់ឲ្យតម្កល់ទុកក្នុងសាលា ទ្រង់ឲ្យប្រកាសផ្សាយដំណឹងថា “ជនណាមួយមានមាសតិចក្តី ច្រើនក្តី ចូរយកមកទឹបព្រះពុទ្ធបដិមាជាមួយនិងយើងតាមសទ្ធាជ្រះថ្លារៀងខ្លួនចុះ” ។ កាលនោះមានបុរសកំសត់ម្នាក់ឈ្មោះ វិរិយបណ្ឌិត ជាអ្នកមានសទ្ធាជ្រះថ្លាខ្លាំង មានបំណងនឹងលក់ខ្លួនទិញមាសទឹបព្រះពុទ្ធរូបនោះ តែប្រពន្ធកូនពុំយល់ព្រមឲ្យស្វាមី និងបិតាធ្វើដូច្នោះទេ គឺអ្នកទាំងពីរក៏សុខចិត្តលក់ខ្លួនប្រាណជំនួស បានប្រាក់ប្រគល់ជូនស្វាមីខ្លួន ឲ្យយកទៅទិញមាសទឹបព្រះពុទ្ធបដិមា ។ អ្នកបានមាសហើយចូលទៅក្នុងសាលា ប្រាថ្នានឹងទឹបព្រះពុទ្ធរូប តែអ្នកយាមពុំយល់ព្រម ដោយអះអាងថា ព្រះរាជាពុំទាន់យាងមកទេ អ្នកដទៃទឹបពុំបានឡើយ ដ្បិតខុសនឹងទំនៀមទម្លាប់ ។ វិរិយបណ្ឌិត និយាយអង្វរខ្លាំងពេក អ្នកយាមរក្សាក៏ប្រាប់ថា ឲ្យអ្នកឯងចូលទៅក្រាបទូលសូមព្រះរាជានុញ្ញាតសិន ។ អ្នកបានសុំចូលគាល់ក្រាបទូលយាងដំណើរ ។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា “បើព្រះពុទ្ធបដិមា មានព្រះពុទ្ធដីកាអនុញាតឲ្យអ្នកឯងៗទឹបចុះ” ។ វិរិយបណ្ឌិត ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំលាព្រះរាជា រលះលាំងមកកាន់សាលាវិញ ហើយបានតាំងចិត្តអធិដ្ឋានដោយពោលអាងនូវពាក្យសច្ចៈផ្សេងៗ ដើម្បី​សូមឲ្យព្រះពុទ្ធបដិមា បើកព្រះឱស្ឋមានព្រះពុទ្ធដីកា ឲ្យបានឃើញជាក់ស្តែងប្រាកដ ។ គ្រា​នោះ ទេវតារក្សាព្រះនគរបានចូលជ្រែកក្នុងអង្គព្រះពុទ្ធបដិមា ធ្វើឲ្យព្រះបដិមា ខ្លឹមច័ន្ទន៍ មានជីវិតរស់រវើកឡើងយ៉ាងអស្ចារ្យ បញ្ចេញព្រះពុទ្ធដីកាថា “វិរិយបណ្ឌិត ចូរអ្នកទឹបតថាគតតាមប្រាថ្នា​ចុះ” ហើយបានបញ្ចេញរស្មីទាំងប្រាំមួយពណ៌ ដូចព្រះពុទ្ធបដិមាអង្គមុននោះដែរ ។ វិរិយបណ្ឌិត ក៏​បាន​ទឹបព្រះពុទ្ធបដិមាដោយមាសដែលខ្លួនមានទាំងប៉ុន្មាននោះ ។ ព្រះរាជាទ្រង់បានជ្រាបព៌តមាននោះ ក៏ឲ្យហៅ វិរិយបណ្ឌិត មកហើយទ្រង់បានព្រះរាជទាន សម្បត្តិផ្សេងៗច្រើនអនេក ។ អ្នក​នគរក៏នាំមាសប្រាក់សំពត់ជាដើមមកជូនយ៉ាងកកកុញ ។ វីវិយបណ្ឌិតបានរស់នៅរួបរួមជាមួយនឹងគ្រួសារជាសុខក្សេមក្សាន្តដរាបដល់ក្ស័យជីវិត ។ (ចាកបញ្ញាសជាតក របស់ជនជាតិឡាណា) ញ៉ុក-ថែម កំណាព្យឆព្វណ្ណរង្សីពណ៌លឿង រស្មីពណ៌លឿងភ្លឺថ្លា កាលដែលទ្រង់អារសាច់ផែរធ្វើមាស បិទពុទ្ធរូបភ្លឺល្អឱភាស ព្រះឥន្ទជាងមាសទ្រង់វៃបណ្ឌិត ។ កំណាព្យមួយបែបទៀត ពណ៌លឿងកាលអារសាច់ធ្វើមាស បិទលន់អង្គព្រះពុទ្ធបដិមា ព្រះឥន្ទជាជាងឆ្នៃរចនា ថ្វាយសាធុការពេញផែនដី ។ ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

ពាក្យ​ថា ព្យាយាម មាន​ន័យ​ថា សេចក្ដី​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង ។ សេចក្ដី​ខំ​ប្រឹង​ប្រែងមាន​ច្រើន​យ៉ាង​ទៅ​ទៀត​សេចក្ដី​ប្រឹង​ប្រែង​ខ្លះ គឺ ប្រឹង​ប្រែង​ដើម្បី​នឹង​បៀតបៀន​អ្នក​ដទៃ ប្រឹង​ប្រែង​ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​ដទៃ​មាន​សេចក្ដី​ទុក្ខ​លំបាក​ជា​ដើម នេះ​ជា​សេចក្ដី​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ម្យ៉ាង​ដែល​ជា​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ខុស មិន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​អស់​ទៅ​នៃ​វេរា​នោះ​ឡើយ ។ ដួង​ចិត្ត​នៃ​បុថុជ្ជន គឺ ពិបាក​វែក​ញែក​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​លាស់​ណាស់ ពី​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ត្រឹម​ត្រូវ​និង​ព្យាយាម​ខុស​នោះ ព្រោះ​នៅ​មាន​កិលេស​ជា​គ្រឿង​សៅហ្មង​នៃ​ដួង​ចិត្ត។មាន​ទ្រឹស្ដី​មួយ​បាន​ពោល​ថា សេចក្ដី​ព្យាយាមមាន​ប៉ុណ្ណា​គឺ​សេចក្ដី​សម្រេច​មាន​ប៉ុណ្ណោះ ។ខ្ញុំ​មិន​បាន​បដិសេធ​ទេ តែ​សូម​ទាំង​អស់​គ្នា​គិត​បន្តិច​មើល​សិនៈ ១- សេចក្ដី​ព្យាយាម មិន​ប្រឹង​ប្រែង​នៅ​ក្នុង​ការ​រៀនសូត្រ ២- សេចក្ដី​ព្យាយាម​ប្រាសចាក​អំពើ​ល្អ ៣- សេចក្ដី​ព្យាយាម ខំ​ចម្រើន​នូវ​អធម៌ ៤- សេចក្ដី​ព្យាយាម មិន​លះ​បាប​ធម៌ ៥- សេចក្ដី​ព្យាយាម ដើរ​សាង​រឿង​អាស្រូវ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​គ្រួសារ និង​ប្រទេស​ជាតិ ៦- សេចក្ដី​ព្យាយាម​ ខ្ជិល​ច្រអូស​មិន​ខំ​ធ្វើ​ការងារ​ជា​ដើម។ តើ​ទាំង​អស់​នេះ​បើ​សេចក្ដី​ព្យាយាម​មាន​ច្រើន​ប៉ុណ្ណា​តើ​សេចក្ដី​ព្យាយាម​នឹង​សម្រេច​ប្រយោជន៍​បាន​ដែរ​ឬ​អត់? នេះ​គឺ​ជា​ការ​លើក​យក​មក​នូវ​ចំណុច​មួយ​ចំនួន​មក ដើម្បី​នឹង​បញ្ជាក់​ឲ្យ​បាន​យល់​កាន់​តែច្បាស់ថា មិន​មែន​ឲ្យ​តែ​អ្នក​មាន​សេចក្ដី​ព្យាយាម​នឹង​បាន​សម្រេច​ប្រយោជន៍​នោះ​គឺ​មិន​មែន​សោះ​ឡើយ។ ជា​ពិសេស សេចក្ដី​ព្យាយាម​របស់​ជនពាល គឺ មិន​មែន​នាំ​មក​នូវ​ប្រយោជន៍​ឡើយ តែ​វា​បាន​តែ​រឿង​មិន​ល្អ​ទៅ​វិញ បាន​តែ​រឿង​អាម៉ាស់​ទៅ​វិញ​ជា​ដើម​នេះ​គឺ​ជា​លទ្ធផល​នៃ​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ខុស របស់​ជន​ដែលមិន​មាន​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​ពិត​ប្រាកដ ពោល​ដោយ​ខ្លី​គឺ​ជា​ស្មារតី​និង​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ជនពាល។នៅ​ក្នុង​អរិយមគ្គអង្គ ៨ នៅ​ក្នុង​នោះ​ក៏​បាន​ពោល​ពី​សេចក្ដី​ព្យាយាម​ត្រូវ​ដែរ គឺ សម្មាវាយាមោ មានន័យ​ថា​ព្យាយាម​ត្រូវ ម៉េច​បាន​ជា​ត្រូវ​គឺ​មក​ពី​មិន​ខុស​នឹង​មិន​ប្រាស​ចាក​សច្ចៈ​ធម៌​នោះ​ឯង។ ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ទាំង​ឡាយ មាន​ភិក្ខុ​បរិស័ទ​ជា​ដើម​ដែល​ប្រកប​ដោយ​សេចក្ដី​ព្យាយាម គឺ​គ្រឿង​ដុត​កម្ដៅ​កិលេស គឺ សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​ធ្លាប់​បន្ទាប់​បន្សំ​អំពី​អតីត​ជាតិ​មក​ក្នុង​ការ​ព្យាយាម​ត្រូវ រាប់​ជាតិជា​អនេក​មក​ហើយ។សេចក្ដី​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង នៅ​ក្នុង​ការងារ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​នៃ​ពុទ្ធបរិស័ទ​គ្រប់​គ្នា គឺ ខ្ញុំមិន​បាន​ហាម​ប្រាម​មិន​ឲ្យ​បំពេញ​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​នោះ​ទេ តែ​សូម​ឲ្យ​មាន​ការ​ព្យាយាម​ដុត​កម្ដៅ​កិលេស​ក្នុង​ចិត្ត​ផង កុំ​ខំ​តែ​ការងារ​ខាង​ក្រៅ​ពេក ព្រោះ​ការងារ​ខាង​ក្រៅ​យើង​ធ្វើ​រាប់​កោដិ​នៃ​ជាតិ​មក​ហើយ នៅ​ឡើយ​តែ​ដួង​ចិត្ត​ទេ​ដែល​យើង​មិន​ធ្លាប់បាន​អប់រំ​ និង មិន​ធ្លាប់​ព្យាយាម​ដុត​បំផ្លាញ​ចោល​នូវ​ចិត្ត​កិលេស​នោះ។ ខ្ញុំ​សង្កេត​ឃើញ​ថា មនុស្ស​ជាច្រើន គឺ​មិន​សូវ​ជា​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ក្នុង​ការងារ​សម្អាត​ផ្លូវ​ចិត្ត​ប៉ុន្មាន​ទេ គឺ​ច្រើនតែ​បណ្ដែតបណ្ដោយ ហីអើ មិន​ឧស្សាហ៍ មិនខំ​តាមដាន​នូវ​ទង្វើ​របស់​ចិត្ត​ឡើយ គឺ​មួយ​ចំណែក​ធំ​បាន​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ការងារ​មើល​ទោស​កំហុស​អ្នក​ដទៃ និង​ទូន្មាន​អ្នក​ដទៃ​ជា​ដើម ដោយ​ភ្លេច​មើល​ទោស​កំហុស​របស់​ខ្លួន​​ឯង។ការងារ​ខាង​ក្រៅ​ធ្វើ​ចុះ តែ​សេចក្ដី​ព្យាយាម​នៅ​ខាង​ក្នុង ការ​កំចាត់​បង់​កិលេស​គឺ​ដាច់​ខាត​មិន​ត្រូវ​ច្រកល្ហក​បាន​ឡើយ។ទាំង​អ្នក​បួស​ទាំង​គ្រសហ្ថ គឺ ត្រូវ​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯង​ឲ្យ​ជា​អ្នក​ឆ្លាត​ដើម្បីបំពេញ​នូវ​សេចក្ដី​ព្យាយាម និង​ដើម្បី​ដុត​កិលេស​ដែល​វា​ដេក​ពួក​សម្ងំ​នៅ​ក្នុង​ចិត្ត នៃ​យើង​គ្រប់​គ្នា​ជាច្រើន​រយ​ជាតិ​មក​ហើយ​នោះ។ បធានៈ ស្ថិត​ដិត​ជាប់​នឹងបុគ្គល​ណា បុគ្គល​នោះនឹង​សម្រេច​នូវ​ប្រយោជន៍​ដ៏​អស្ចារ្យ។បុគ្គល​ជា​បណ្ឌិត​ទាំង​ឡាយ គឺ​មិន​ដែល​ក្រៀកចិត្ត​ហើយចង់​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​វដ្ដៈ​នេះ​បន្តិច​នោះ​ឡើយ។មនោគិត និង ឧត្ដម​គិត​នៃ​អ្នក​ឆ្លាត​គឺ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​ភាព​ភ្លឺ​ស្វាង​ឲ្យ​ដល់​ខ្លួនឯង​និង​អ្នក​ដទៃ។សច្ចៈកាល មិន​ដែល​កើត​ឡើង​ដល់​បុគ្គល​ល្ងង់​ខ្លៅ​នោះ​ឡើយ។បើ​រស់​នៅ សូម​កុំ​ច្រៀង​នូវ​ចិត្ត​នេះ​ឲ្យ​ទៅ​ធ្វើ​នូវ​អំពើ​បាប​អី។កិលេស​គ្មាន​រូបរាង​ឲ្យ​យើង​មើល​ឃើញ​វាទេ តែ​មិន​អាច​បិទបាំង​ការ​ពិត​សម្រាប់មនុស្ស​ចិត្ត​ភ្លឺ​ឡើយ។ ដកស្រង់ចេញពី​សៀវភៅ ឃ្លាំងគំនិតដែលគួរសិក្សា ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

រឿង​សេន​កប​ណ្ឌិត​ (​ ចាក ម. អ​. ) ( ​បុ​រស​ចាស់​មាន​ប្រ​ពន្ធ​ក្រ​មុំ ដូច​បាន​ដុំ​ភ្លើង​ ) កាល​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ មាន​ព្រះ​រា​ជា​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ជន​កៈ​ សោយ​រាជ្យ​ក្នុង​ក្រុង​​​ពារាណ​សី ។ ព្រះ​ពោធិ​សត្វរ​បស់​យើង​សោយ​ព្រះ​ជាតិ​ជា​ព្រាហ្ម​ណ៍​ ទ្រង់​ព្រះ​នាម​សេនកៈ​​​​ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ពា​រាណ​សី​នោះ​ដែរ​ បាន​ទៅ​សិក្សា​សិល្ប​សាស្រ្ត​នានា​ក្នុង​នគរ​តក្កសិលា ។ លុះ​ត្រ​ឡប់​មក​កាន់​ស្រុក​កំ​ណើត​វិញ​ ព្រះ​ចៅ​ក្នុង​ក្រុង​នោះ​ទ្រង់​ព្រះ​រាជ​ទាន​ដំ​ណែង​ជា​អា​មាត្រ​ និង​យស​ដ៏​ធំ​ដល់​ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វៗ តែង​ឡើង​គង់​លើ​អា​ស​នៈ​ ដែល​ឥ​ស្ស​រ​ជន​ទាំង​ឡាយ​មាន​ព្រះ​រា​ជា​ជា​ដើម​ ប្រ​ដាប់​តាក់​តែង​សំដែង​អត្ថ​និង​ធម៌​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ពេញ​បូណ៌​មី​ តាម​លំ​អាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ។ គ្រា​ក្រោយ​មក​មាន​ព្រាហ្ម​ណ៍​ចាស់​ម្នាក់​ ដើរ​សុំ​ទាន​គេ​បាន​ប្រាក់​មួយ​ពាន់​ក​ហា​ប​ណៈ យក​ទៅ​ផ្ញើ​នឹង​ត្រ​កូល​ព្រាហ្ម​ណ៍​មួយ​ ហើយ​ដើរ​ទៅ​សុំ​ទៀត​តាម​លំ​ដាប់​ហូរ​ហែរ ។ ឯ​ត្រ​កូល​ព្រាហ្ម​ណ៍​យក​ប្រាក់​ទៅ​ចាយ​វាយ​ទាល់​តែ​អស់​ ។ ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ចាស់​ត្រ​ឡប់​មក​វិញ​រក​ប្រាក់​សង​មិន​បាន​ ក៏​ឲ្យ​កូន​ក្រ​មុំ​រ​បស់​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ភ​រិយា​ព្រាហ្មណ៍​ចាស់​ៗ ឥ​ត​មាន​ប្រ​កែក​បន្តិច​បន្តួច​ព្រម​យក​ទៅ​នៅ​ក្បែរ​ក្រុង​ពា​រាណ​សី​ ។ ឯ​ប្រ​ពន្ធ​នៅ​ក្មេង​មិន​ឆ្អែត​ស្កប់​ស្កល់​មេ​ថុន​ធម្ម​សោះ​ ទៅ​ធ្វើ​មិ​ច្ឆា​ចារ​ (​ សាហាយ​ស្មន់ )​ ជា​មួយ​នឹង​ព្រាហ្ម​ណ៍​កំ​ឡោះ​ម្នាក់​ដែល​មាន​វ័យ​ស្មើ​គ្នា ។ ថ្ងៃ​មួយ​នាង​ព្រាហ្ម​ណី​និ​យាយ​ទៅ​ព្រាហ្ម​ណ៍​ថា​ ប​ពិត្រ​ព្រាហ្មណ៍​ ខ្ញុំ​មិន​អាច​ធ្វើ​ការ​ងារ​ក្នុង​ផ្ទះ​អ្នក​ឈ្នះ​ទេ​ អ្នក​ត្រូវ​ទៅ​សុំ​ប្រាក់​គេ​ជួល​យក​ខ្ញុំ​ប្រុស​ ឬ​ស្រីម្នាក់​ឲ្យខ្ញុំ​ ព្រាហ្មណ៍​ចាស់​ដោយ​ហេតុ​តែ​ស្រលាញ់​ប្រ​ពន្ធ​ក្មេង​ក្រៃ​ពេក​ទុក​ជា​យ៉ាង​ម្តេច​ក៏​ដោយ​ ឥត​មាន​ការ​យល់​ទាស់​ឡើយ​ ទើប​និ​យាយ​ថា​ល្អ​ហើយ​នាង​ ត្រួវ​ហើយ​នាង ញាប់​មាត់​ ហើយ​ស្ពាយ​ការុង​សម្រាប់​ដាក់​ស​តូវ ត្រាច់​ម្នី​ម្នា​តាម​ច្រក​ល្ហក​ស្រុក​ និ​គម​សុំ​ទាន​គេ​បាន​ប្រាក់​ ៧ រយ​ក​ហា​បណៈ ដល់​ត្រ​ឡប់​មក​វិញ​ អង្គុយ​ប​រិ​ភោគ​ស​តូវ​មាត់​ផ្លូវ ក្បែរ​ដើម​ឈើ​មាន​ប្រ​ហោង​មួយ​ដើម​ លុះ​បរិ​ភោគ​រួច​ហើយ​ មិន​បាន​ចង​មាត់​កា​រុង​ដែល​ទុក​ត្រង់​កន្លែង​នោះ​​ ដើរ​ចុះ​ទៅ​ផឹក​ទឹក​ក្នុង​ស្ទឹង​ ។ កាល​នោះ​មាន​ពោះ​វែក​ក្រ​បី​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រ​ហោង​ឈើ​នោះ​ធុំ​ក្លិន​សតូវ​ លូន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ការុង​ស៊ី​សតូវ​ទាល់​តែ​ឆ្អែត​ ហើយ​ពែន​ដេក​សម្ងំ​ស្ងៀម​ក្នុង​ទី​នោះ​ ដល់​ព្រាហ្ម​ណ៍​ត្រ​ឡប់​មក​វិញ​ មិន​បាន​ជា​ចាប់​ភ្លឹក​គិត​មើល​នាយ​អាយ​ ក៏​ចង​មាត់​ការុង​ដើរ​តយ​ង៉យ​បាន​បន្តិច​ឮ​ពាក្យ​រុក្ខ​ទេវ​តា​ពោល​ថា​ ព្រាហ្មណ៍​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ​​ បើ​អ្នក​ឯង​ឈប់​សម្រាក​ត្រង់​​ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ​អ្នក​ឯងនឹង​​ស្លាប់ បើ​ដើរ​ដល់​ផ្ទះប្រ​ពន្ធ​អ្នក​ស្លាប់ ។ ព្រាហ្ម​ណ៍​ឮ​ដូច្នោះ​ ភិត​ភ័យ​អំពី​សេចក្តី​ស្លាប់​ជា​ខ្លាំង​ យំ​បណ្តើរ​ ដើរ​បណ្តើរ​ បាន​មក​ដល់​ក្រុង​ពា​រាណ​សី​ ឃើញ​ពួក​ម​ហា​ជន​ជា​ច្រើន​នាក់​កាន់​គ្រឿង​ក្រ​អូប​ និង​ផ្កា​កម្រង​ដើរ​ទៅ​ស្តាប់​ធម៌​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ ព្រាហ្មណ៍​ឃើញ​ដូច្នោះ​ ទើប​សួរ​ដឹង​ហេតុ​សព្វ​ គ្រប់​ប្រ​ការ​ហើយ​គិត​ថា​ សេន​ក​បណ្ឌិត​ជា​ធម្មក​ថិក​ មុខ​ជា​សំ​ដែង​ធម៌​ត្រង់​ណា​មួយ​ ដើម្បី​កំ​ចាត់​បង់​សេចក្តី​សោក​រ​បស់​អញ​បាន​ ដូច្នេះ​គួរ​តែ​អញ​ទៅ​ស្តាប់​ធម៌ លុះ​គិត​ហើយ​​ គាត់​ដើរ​ទៅ​ជា​មួយ​ជន​ទាំង​នោះ​ ដល់​ហើយ​គាត់​អង្គុយ​ក្រោយ​ពួក​ប​រិ​ស័ទ​ទាំង​អស់ ។ ព្រះ​ពោធិ​សត្វឃើញ​ដូច្នោះ​ គិត​ថា​ហេតុ​អ្វី​ហ្ន! ទើប​សួរ​ដំ​ណើរ​ដែល​សោក​នោះ​ ។ ព្រាហ្មណ៍​បាន​ប្រាប់​​តាម​ពាក្យទេវ​តា​ពោល​ ហើយ​សួរ​ថា​ ប​ពិត្រ​បណ្ឌិត​ ហេតុ​ដូច​ម្តេច​បាន​ជា​ខ្ញុំ​ស្លាប់​ ប្រ​ពន្ធ​រ​បស់​ខ្ញុំ​ស្លាប់​ ។ ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​នឹក​រំ​ពឹង​ឃើញ​ដោយ​ប្រាជ្ញា​ឈ្លាស​វៃ​​ក្នុង​ឧ​បាយ​ ដឹង​ហេតុ​សព្វ​គ្រប់​ហើយ​ ទើប​សួរ​ទៅ​ព្រាហ្មណ៍​ថា​សតូវ​ក្នុង​ការុង​អ្នក​មាន​ទេ​? ព្រាហ្ម​ណ៍​ឆ្លើយ​ថា​ ប​ពិត្រ​បណ្ឌិត​មាន​ ។ ចុះ​​ពី​ព្រឹក​មិញ​អ្នក​បរិភោគ​ក្នុង​ទី​ណា​? ប​រិ​ភោគ​ទៀប​គល់​ត្រង់​ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ ។ អ្នក​ប​រិ​ភោគ​រួច​ហើយ​ចុះ​ទៅ​ផឹក​ទឹក​បាន​ចង​មាត់​កា​រុង​ទេ​ ?​ មិន​បាន​ចង​ទេ​ ។ ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វ​ពោល​ថា​ បើ​ដូច្នោះ​មាន​ពស់​វែក​កក្រ​បី​មួយ​ធុំ​ក្លិន​ស​តូវ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​​ការុង​ បើ​ល្ងាច​នេះ​អ្នក​ប​រិ​ភោគ​ត្រង់​ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ​ លូក​យក​ស​តូវ​មុខជា​ពស់​ចឹក​អ្នក​ស្លាប់ បើ​ហួស​ទៅ​ដល​ផ្ទះ​ប្រ​ពន្ធ​អ្នក​លូក​យក​ឥ​វ៉ាន់​ក្នុង​កា​រុង​​បស់​នឹង​ចឹក​ស្លាប់ ពាក្យ​ដែល​ទេវតា​ពោល​ព្រោះ​សំ​ដៅ​ហេតុ​ហ្នឹងឯង​ ដូច្នេះ​អ្នក​ត្រូវ​ដាក់​ការុង​ត្រង់​កណ្តាល​ប​រិ​ស័ទ​ ស្រាយ​មាត់​រួច​យក​ឈើ​គោះ​ មុខ​ជា​ពោះ​លូន​ចេញ ។ ព្រាហ្ម​ណ៍​ធ្វើ​តាម​ ពស់​ក៏​លូន​ចេញ​ មែន​ដក​ព​ពារធ្វើ​សំឡេង​សុ​សុ​ ។ កាល​នោះ​មាន​ហ្ម​ពស់​ម្នាក់​​យក​ពស់​ទៅ​លែង​ចោល​ក្នុង​ព្រៃ ។ ពួក​ម​នុស្ស​ទាំង​ឡាយ​បាន​ឃើញ​ហេតុ​អ​ស្ចារ្យ​ដូច្នោះ​ និ​យាយ​គ្នា​ថា​ ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វ​នេះ​ទាយ​ដូច​ព្រះ​ស​ព្វ​ញ្ញូ​ពុទ្ធ​ ទើប​នាំ​គ្នា​លើក​ឡើង​នូវ​សែន​នៃ​ទង់​ជ័យ​ផង​ ទះ​ដៃ​ផង​ ស្រែក​ឲ្យ​សា​ធុ​ការ​ពរ​ផង​ ។ គ្រា​នោះ​ភ្លៀង​រតនៈ​ ៧ ប្រ​ការ​បង្អុរ​បូជា​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ ។ ឯ​ព្រាហ្មណ៍​ ក៏​យក​ក​ហា​ណៈដែល​ខ្លួន​បាន​បូជា​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ៗ មិន​ព្រម​ទទួល​យក​សោះ​ បែរ​ជា​បង្គាប់​ឲ្យ​ជន​ឲ្យ​ ៣០០ ក​ហា​បណៈ​ទៅ​ព្រាហ្ម​ណ៍​ទៀត​ ដើម្បី​បង្រ្គប់​ ១០០០ ក​ហា​ប​ណៈ​ហើយ​សួរ​ថា​ នែ​ព្រាហ្ម​ណ៍​អ្នក​ណា​ប្រើ​អោយ​ដើរ​សុំ​គេ​យ៉ាង​នេះ​ ? ព្រាហ្ម​ណ៍​ឆ្លើយ​ថា​ប​ពិត្រ​បណ្ឌិត​ប្រ​ពន្ធ​ប្រើ ។ ប្រ​ពន្ធ​ចាស់​ឬ​ក្មេង​? ប​ពិត្រ​បណ្ឌិត​នៅ​ក្មេង​ ។ ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វ​ពោល​ទៀត​ថា​ បើ​ដូច្នោះ​ប្រពន្ធ​អ្នក​ធ្វើ​មិ​ច្ឆា​ចារ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ដ​ទៃ​ទៀត​ហើយ បាន​ជា​វា​ប្រើ​អោយ​អ្នក​ដើរ​សុំ​ទាន​គេ​ បើ​អ្នក​យក​ក​ហា​បណៈ​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ មុខ​ជា​វា​យក​ទៅ​ឲ្យ​សា​ហាយ អ្នក​ត្រូវលាក់​​ទុក​ត្រង់​ទី​ណា​មួយសិន​ សឹម​ចូល​ទៅ​តែ​ខ្លួន​ទ​ទេ​ចុះ​ ព្រាហ្ម​ណ៍​បាន​ទៅ​ដល់​ស្រុក​រ​បស់​ខ្លួន​ហើយ​ ក៏​លាក់​ទុក​ក​ហា​ប​ណៈទាំង​នោះ​ត្រង់​មាត់​ទ្វា​ស្រុក​ ទើប​ស្រែក​ហៅ​ប្រ​ពន្ធ​ថា​នែ​ប្អូន​ នែ​ប្អូន​ ។ ពេល​នោះ​នាង​ព្រាហ្មណី​កំ​ពុង​ចរ​ចា​លែង​ជា​មួយសាហាយ​ បាន​ឮ​ពាក្យ​ព្រាហ្មណ៍ស្រែក​ហៅ​ក្តែង​ៗ ក៏​ពន្លត់​ចង្កៀង​បើក​ទ្វា​បន្តិច​ម្តង​ៗ កាល​បើ​ឃើញ​ព្រាហ្ម​ណ៍​ចូល​ផុត​ហើយ​ វា​ដឹក​ដៃ​សា​ហាយ​ឲ្យ​ទៅ​ពួន​ត្រង់​សន្ទះ​​ទ្វារ​ ទើប​សួរ​ទៅ​ព្រាហ្ម​ណ៍​ថា​ អ្នក​បាន​ប្រាក់​ប៉ុន្មាន​? ព្រាហ្មណ៍​ប្រាប់​ថា​បាន​ ១០០០​ ក​ហា​បណៈ តែ​អញ​ដម្កល់​ទុក​ត្រង់​ទ្វារ​ស្រុក​ មិន​បាន​យក​មក​ទេ​ ។ នាង​ព្រាហ្មណី​ទៅ​ប្រាប់​សាហាយ​ៗ ទៅ​យក​ទាល់​តែ​អស់​ ។ លុះ​ព្រឹក​ឡើង​​​ព្រាហ្មណ៍​ទៅ​យក​ក​ហា​ប​ណៈ​មិនឃើញ​សោះ​ ទើប​ទៅ​ប្រាប់​ដល់​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ម្តង​ទៀត​ ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វជ្រាប​​ហេតុ​នោះ​សព្វ​គ្រប់​ ក៏​ឲ្យ​ស្បៀង​គ្រប់​គ្រាន់​ ៧​ ថ្ងៃ​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ ហើយ​ប្រាប់​ឧ​បាយ​ថា​ អ្នក​ត្រូវ​អញ្ជើញ​ព្រាហ្មណ៍​ ១៤​ នាក់​គឺ​ ៧​ នាក់​ ជា​ជិតុ​ខាង​អ្នក​ ៧ ​នាក់​ទៀតជា​ជិ​តុ​ខាង​ប្រ​ពន្ធ​ ឲ្យ​ប​រិ​ភោគ​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ស្អែក​ទៅ​ ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ៗ អ្នក​ត្រូវ​បន្ថយ​ម្នាក់ៗ​ រៀង​រាល់​ថ្ងៃ ​លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​ទី​ ៧ អញ្ជើញ​តែ​ពីរ​នាក់​ គឺ​ម្នាក់​ខាង​អ្នក​ និង​ម្នាក់​ទៀត​ខាង​ប្រ​ពន្ធ បណ្តា​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​អស់​នោះ​ ព្រាហ្មណ៍​ណា​ត្រូវ​ជា​ជិតុន​ប្រ​ពន្ធ​អ្នក​ មក​គ្រប់​ទាំង​៧​ថ្ងៃ​ពុំ​ដែល​លុះ​ខាន​ អ្នក​ត្រូវ​ប្រាប់​ដល់​ខ្ញុំ​ ។ ព្រាហ្មណ៍​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ឃើញ​មែន​ ទើប​ទៅ​ប្រាប់​ដល់​ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វ​ៗ ឲ្យ​បុរស​ទាំង​ឡាយ​ទៅ​ចាប់​ព្រាហ្មណ៍​ចោរ​នោះ​មក​​ ហៅ​សួរ​ថា​ អ្នក​យក​ប្រាក់​ ១០០០ ក​ហា​ប​ណៈ​រ​បស់​ ព្រាហ្មណ៍​នេះ​អំ​ពី​គល់​ឈើ​នោះ​ឬ​ទេ ? ព្រាហ្មណ៍​ចោរ​ឆ្លើយ​ថា​ បពិត្រ​បណ្ឌិត​ខ្ញុំ​ឥត​យក​ទេ​ ។ ព្រះ​ពោ​ធិ​សត្វ​ប្រាប់​ថា​ខ្ញុំ​ហ្នឹង​ហើយ​ឈ្មោះ​សេនក​បណ្ឌិត​ អ្នក​ស្គាល់​ទេ​ឬ ? ព្រាហ្មណ៍​ចោរ​ឮ​ឈ្មោះ​ភ្លាម​ ភិត​ភ័យ​ជា​ខ្លាំង​ ទើប​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ត្រង់​ថា​ខ្ញុំ​យក​មែន​ ឥ​ឡូវ​នេះ​ទុក​ត្រង់​កន្លែង​នោះ​ ។ ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ ប្រើ​បុ​រស​ទាំង​ឡាយ​នាំ​ព្រាហ្ម​ណ៍​ចោរ​ទៅ​ធ្វើ​អ​ជ្ញា​រ​បស់​ស្តេច​ ហើយ​ឲ្យ​និ​រ​ទេស​ចេញ​ពី​នគរ​ទៀត​ ទើប​ឲ្យ​ប្រាក់​ ១០០០​ ក​ហា​ប​ណៈជា​មួយ​នឹង​យស​ដ៏​ធំ​ដល់​ព្រាហ្ម​ណ៍​ចាស់​ ហើយ​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​សំណាក់​រ​បស់​ព្រះ​អង្គ​ទាំង​ពីរ​នាក់​ប្តី​ ប្រ​ពន្ធ​ដ​រាប​ដល់​អស់​អាយុ ។ ( ព្រះ​ម​ហា​ ប៉ុល​. សៅ ) ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវ​ភៅ​ប្រ​ជុំ​និ​ទាន​ជាតក​ ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

រឿង​ស​រ​ណ​មា​តា​ (​ ចាក​ ម​. វា. ) (​ ជាតិ​បុ​រស​ថោក​ទាប​ច្រើន​លុះ​​ទៅ​ក្នុង​អំ​ណាច​ស្រ្តី​ ) ក្នុង​ក្រុង​​សាវ​ត្ថី​ មាន​គ​ហ​ប​តី​ម្នាក់​ឈ្មោះ​សុ​ម​នៈ​ ភ​រិ​យា​ឈ្មោះ​នាង​សុ​ជ​ម្ឈ​កា​ មាន​កូន​ពីរ​នាក់​ ប្រុស​១​ ស្រី​១ ។ កាល​កូន​ប្រុស​មាន​អា​យុ​ ១៦​ ឆ្នាំ​ មា​តា​បិ​តា​មាន​រោគា​ពាធ​ជា​ទ​ម្ងន់​ បាន​ហៅ​កូន​​ទាំ​ង​ពីរ​មក​ប្រ​គល់​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ឲ្យ ហើយ​ប្រ​គល់​នាង​ជា​ប្អូន​​ឲ្យបង​រៀប​ចំ​ឲ្យ​មាន​ស្វា​មី​ផង​ ផ្តាំ​ស្រេច​ហើយ​ក៏​ធ្វើ​ម​រ​ណ​កាល​ទាំង​ពីរ​រូប​ទៅ​ ។ បុ​ត្រ​ធី​តា​នាំ​គ្នា​ធ្វើ​បុ​ណ្យឈា​ប​ន​កិច្ច​​តប​ស្នង​សង​គុណ​តាម​ទំ​នៀម​ ។ ខាង​ក្រោយ​មក​បុ​រស​ជា​បង​មាន​ភ​រិ​យា ដល់​នាង​ជា​ប្អូន​ពេញ​រូប​រាង​ហើយ​​ មាន​បុ​រស​ដ​ទៃ​មក​ដ​ណ្តឹង​ ក៏​រៀប​ឲ្យ​​មាន​ស្វា​មី​ ហើយ​ប​ញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​នៅ​ក្នុង​សំ​ណាក់​ម្តាយ​ក្មេក​​ឪ​ពុក​ក្មេក​ ដល់​នាង​មាន​គ៌ភ​ចាស់​ជិត​គ្រប់​ខែ​ សុំ​លា​ស្វា​មី​និង​មា​តា​បិ​តា​ក្មេក​ទៅ​ប្រ​សូត​បុត្រ​ក្នុង​សំ​ណាក់​បង​ ស្វា​មី​ក៏​ជូន​នាង​ទៅ​ ទៅ​ដល់​ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ​ជួប​នឹង​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ មាន​សេច​ក្តី​ជ្រះ​ថ្លា​ បាន​ថ្វាយ​ខ្លួន​ជា​ឧបាសក-សិកា​ទាំង​ពីរ​នាក់​ក៏​ហួស​ទៅ​ ទៅ​ដល់​ស្វា​មី​ប្រ​គល់​ឲ្យបង​ហើយ​ត្រ​ឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ​ ។ បង​ឃើញ​ប្អូន​ទៅ​រក​ហើយ​​ មាន​សេច​ក្តី​ត្រេក​អរ​ជា​ទី​បំ​ផុត​ បាន​ហៅ​ភ​រិ​យា​រ​បស់​ខ្លួន​ឲ្យ​មើល​ថែ​រក្សា​នាង ។ នាង​ជា​បង​ថ្លៃ​ ក៏​ទំ​នុក​បំ​រុង​នាង​ដោយ​ទឹក​ក្តៅ​និង​ទឹក​ត្រ​ជាក់​ផ្សេងៗ ពីរ​បី​ថ្ងៃ​មក ​នាងបង​ថ្លៃ​ឃើញ​ខ្សែ​ក​ពេជ្រ​ដែល​ប្អូន​ថ្លៃ​ពាក់​នៅ​ក​ ចង់​បាន​មក​ធ្វើ​ជា​រ​បស់​ខ្លួន​ ប៉ុន្តែ​មិនដឹង​គិត​ធ្វើ​ដូច​ម្តេច​ឲ្យ​បាន​​​ ។ ថ្ងៃ​មួយនាង​គិត​ឃើញ​ឧ​បាយ​ថា​ អញ​គិ​ត​ដេក​ធ្វើ​ពុត​ជា​ឈឺ​ បើ​ស្វា​មី​អញ​សួរ​ ថា​ចង់​ស៊ី​សាច់​បេះ​ដូង​នាង​ប្អូន​ថ្លៃ បើ​មិន​បាន​ស៊ី​ទេ​នឹង​ស្លាប់​ គិត​ហើយ​ក៏​ដេក​ធ្វើ​ពុត​ជា​ឈឺ​អត់​បាយ​អត់​ទឹក​​ ស្វា​មី​សួរ​ប្រាប់​ថា​ចង់​ស៊ី​សាច់​នាង​ប្អូន​ថ្លៃ​ ។ បុរស​ស្វាមី​ចេះ​តែ​ឃាត់​​ ​នាង​ភ​រិ​យា​ចេះ​តែ​យំ​ស្រែក​ត្អូញ​ត្អែរ​រៀប​រាប់​រំ​លើក​ពី​ការ​កំ​សត់​កម្រ​ និង​ការ​ស្រ​លាញ់​គ្នា​ បុ​រស​ថោក​ទាប​គ្រាន់​តែ​ឮ​ខ្យល់​ដែល​មាន​ពឹស​កំណាច​ប៉ុ​ណ្ណោះ​ ក៏​លួង​លោម​ប្រ​ពន្ធ​ថា​ ចាំ​បង​សម្លាប់​យក​សាច់​បេះ​ដូង​មក​ឲ្យ​អូន​ញុំា ។ នាង​ជា​ភ​រិយា​គ្រាន់​តែ​ដឹង​ថា​​ ស្វា​មី​តាម​ខ្លួន​ហើយ​ ក៏​ធ្វើ​ជា​គ្រាន់​បាត់​ឈឺ​ចាប់​​មាន​មុខ​ស្រស់​ប៉​ប្រឹម​ និ​យាយ​ទៅ​រក​ស្វា​មី​ថា​ បង​ឆាប់​សម្លាប់​វា​ទៅ​ហើយ​យក​ខ្សែ​ក​ពេជ្រ​មក​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ផង​ ។ ចំ​ណែក​បុ​រស​ជា​ស្វា​មី​កាល​បើ​លុះ​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​ប្រ​ពន្ធ​ហើយ​ ក៏​ភ្លេច​ប្អូន​ប​ង្កើត​រ​បស់​ខ្លួន​ដែល​កំព្រា​ឥត​ម៉ែ​ឪ​ ទៅ​និ​យាយ​បោក​ប្អូន​រ​បស់​ខ្លួន​យក​ទៅ​សម្លាប់​ថា​ ម្នាល​ប្អូន​មាន​ម​នុស្ស​ម្នាក់​ជំ​ពាក់​បំ​ណុល​ឪ​ពុក​ម្តាយ​យើង​ បើ​ប្អូន​ទៅ​ទា​រ​ជា​មួយ​បង​គេ​នឹង​ឲ្យ​ មួយ​រំ​ពេច​នាង​ក៏​ព្រម​ទៅ​ បុ​រស​ជា​បង​ទឹម​រ​ទេះ​ហើយ​លើក​នាង​ដាក់​លើ​រ​ទេះ​បរ​ទៅៗ ដល់​ពាក់​កណ្តាល​ព្រៃ​ស្ងាត់​ប​ញ្ឈប់​រ​ទេះ​ចាប់​នាង​អូស​ទំ​លាក់​ពី​លើ​រ​ទេះ​ នាង​ភ័យ​ខ្លាំង​ស្រែក​អង្វរ​ថា​ សូម​បង​អា​ណិត​ខ្ញុំ​កុំ​ធ្វើ​បាប​ខ្ញុំ​ ព្រោះ​ខ្ញុំ​មាន​គ៌ភ​ចាស់​គ្រប់​ខែ​ហើយ​ ។ បុ​រស​ជា​បង​មិន​ព្រម​ ចាប់​អូស​នាង​យក​ទៅ​សម្លាប់​ នាង​ក៏​ប្រ​សូត​បុ​ត្រ​ក្នុង​ពេល​នោះ​សន្លប់​បាត់​ស្មា​រតី​ លុះ​ដឹង​ខ្លួន​ឡើង​នាង​នឹក​ឃើញ​ដល់​គុណ​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ នាង​នឹក​សូត្រ​ភាវនា​ក្នុង​ម​នោ​ទ្វារ​ថា​ ន​មោ​ពុទ្ធ​ស្សៗដូច្នេះ​ពុំ​ដែល​ដាច់​ ។ មាន​សេច​ក្តី​អ​ស្ចារ្យ​ថា​ នៅ​លើ​ដើម​ឈើ​នោះ​មាន​រុក្ខ​ទេវ​តា​មួយ​អង្គ​ជា​អ្នក​មាន​ឫទ្ធិ​ ឃើញ​នាង​ជា​ស្រ្តី​សប្បុ​រស​មាន​ពុទ្ធា​នុ​ស្ស​តិ​ជា​អា​រម្មណ៍​ដូច្នោះ​ហើយ​ ក៏​ដឹង​ច្បាស់​ថា​ស្រ្តី​នេះ​ជា​អ្នក​មាន​គុណ​ធម៌​ខ្ពស់​ បើអញ​មិន​ជួយ​ឲ្យ​មាន​ជី​វិត​រស់​នៅ​ទេ​ ក្បាល​អញ​នឹង​បែក​ជា​ ៧​ ចំ​ណែក​មិន​ខាន​ ។ ដឹង​ច្បាស់​ដូច្នេះ​ហើយ​ ក៏​និ​ម្មិត​ខ្លួន​ដូច​ជា​ប្តី​​រ​បស់​នាង​កាន់​ដំ​បង​ដេញ​បុ​រស​ជា​បង​រត់​បាត់​ទៅ​ ទើប​នាំ​នាង​និង​កូន​តូច​ទៅ​ដាក់​ក្បែរ​ផ្ទះ​ ព្រឹក​ឡើង​ស្វា​មី​បើក​ទ្វា​រ​ផ្ទះ​ឃើញ​ប្រ​ពន្ធ​រ​បស់​ខ្លួន​អង្គុយ​បី​កូន​ ក៏​ស្ទុះ​ចុះ​ទៅ​ទទួល​កូន​សួរ​ថា​ នាង​មក​ជា​មួយ​អ្នក​ណា​ បង​យើង​ជូន​មក​ឬ ? ​បង​ម៉េច​ក៏​សួរ​ខ្ញុំ​ដូច្នេះ​ បើ​អម្បាញ់​មិញ​បង​នាំ​ខ្ញុំ​មក​ ។ បុ​រស​ស្វា​មី​ចេះ​តែ​ប្រ​កែក​​ថា​មិន​ដឹង​ ទើប​នាង​និ​យាយ​តាម​ដំ​ណើរ​រឿង​រ​បស់​នាង​សព្វ​គ្រប់​ ដ​រាប​ដល់​មក​អង្គុយ​ក្បែរ​ផ្ទះ​ បុ​រស​ជា​ស្វា​មី​ដឹង​ដូច្នោះ​ហើយ​ អា​ណិត​ប្រ​ពន្ធ​ណាស់​ យំ​សោក​បោក​ខ្លួន​ប្រាណ​ ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​ចង​គំ​នុំ​ដល់​បង​ថ្លៃ​ឡើយ​ លុះ​បន្ទោ​បង់​នូវ​សេច​ក្តី​សោក​ហើយ​ ក៏​និ​មន្ត​ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​ព្រម​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​ពាន់​អង្គ​មក​ថ្វាយ​ភត្ត ហើយ​កំ​ណត់​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​កូន​ថា​ " ​សរណៈ "​ ព្រោះ​កូន​នោះ​បាន​រស់​ឡើង​ដោយ​សារ​មាតា​​នឹក​ឭក​ដល់​ពុទ្ធ​គុណ​យក​ជា​ទី​ពឹង​ ទើប​បោ​រា​ណា​ចារ្យ​ទាំង​ឡាយ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​មា​តា​រ​បស់​កុ​មារ​នោះ​ថា​ " ស​រ​ណៈ​មា​តា​ " លុះ​ព្រះ​សង្ឃ​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ប្រ​ធាន​ ធ្វើ​ភត្ត​កិច្ច​រួច​ស្រេច​​ហើយ​ ព្រះ​សម្ពុទ្ធ​​ទ្រង់​ សំដែង​ធម៌​ទេស​នា​​ ជន​ទាំង​ពីរ​នាក់​ស្វា​មី​ភ​រិ​យា​បានសម្រេច​ដល់​សោ​តា​បត្តិ​ផល​ ។ ឯ​ស​រណ​កុមារ​ដល់​ពេល​ធំ​ដឹង​ក្តី​ឡើង​ ក៏​ទៅ​បួស​ជា​សាម​ណេ​រ​ក្នុង​សំ​ណាក់​ព្រះ​សារី​បុត្ត​ ទើប​មាន​ឈ្មោះ​​ថា​ " សារណ​សាម​ណេរ " តាំង​ពី​កាល​នោះ​ត​មក​ ។ ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវ​ភៅ​ប្រ​ជុំ​និទាន​ជា​តក ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

រឿងត្មាតខ្វាក់ និងឆ្មា (ចាក ត. ម.​) (សំដី​សប្បុរស​របស់​សត្រូវ​ប្រចាំ​ជាតិ ជា​សំដី​របស់​ម្ចុរាជ) ពី​ព្រេងនាយ​ នៅ​លើ​ភ្នំ​គិជ្ឈកូដ ក្បែរ​ត្រើយ​ទន្លេ​គង្គា​មាន​ដើម​ធំ​ សម្បូណ៍​ដោយ​ប្រហោង​ព្រង់ ជាទី​អាស្រ័យ​នៅ​នៃ​ត្មាត​ខ្វាក់​មួយ​ឈ្មោះ​ជរទ្គវៈ។ពួក​បក្សី​ទាំង​ឡាយ ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​នា​ដើម​ជ្រៃ​នោះ តែង​មាន​ចិត្ត​អាណិត​អាសូរ​ត្មាត​ខ្វាក់​​ចាស់​រេច​រិល​ក្រចក បាន​រំលែក​ចំណី​អាហារ​ម្នាក់​បន្ដិច ៗជួយ​ចិញ្ចឹម​ឲ្យ​មាន​ជីវិត​រស់​នៅ​រាល់ ៗ ថ្ងៃ។ សម័យ​មួយ មាន​ឆ្មា​មួយ​ឈ្មោះ​ទីឃិកណៈ បាន​ចូល​ទៅ​រក​ចាប់​កូន​បក្សី ក្នុង​ព្រង់​ជ្រៃ​នោះ​ធ្វើ​ចំណី​អាហារ​បណ្ដាល​ឲ្យ​កូន​បក្សី​ទាំងឡាយ កើត​កោលោហល​ផ្អើល​ឆោឡោ​ឡើង។​ត្មាត​ខ្វាក់​ឮ​សម្លេង​នោះ​ហើយ ក៏​ស្រែក​សួរ​ថា​ ‌" អា​ណា​មក​ឆាឆៅ​នៅ​ទី​នេះ​ " ? ឆ្មា​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​តាម​សូរ​សម្លេង​ បាន​ឃើញ​ត្មាត​ធំ​សម្បើម ក៏​ភ័យ​តក់​ស្លុត​គិត​ថា " អញ​គ្រោះ​ស្លាប់​ដល់​ហើយពេល​នេះ​វីរ​ធំ​ហើយ អញ​ថយ​ទៅ​ក្រោយ​វិញ​ក៏​មិន​បាន​ ណ្ហើយ​អញ​គិត​ចូល​ទៅ​និយាយ​កុហក ថ្លែង​សេចក្ដី​ស្និទ្ធិ​ស្នាល​នឹង​ត្មាត​នេះ​សិន ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ដូច​គោល​បំណង" លុះ​គិត​ហើយ ក៏​ថ្លែង​វា​ចា​គួរ​សម​ថា "បពិត្រ​លោក​អាចារ្យ ខ្ញុំ​សូម​ជម្រាប​សួរ ! " ។ ត្មាត​ខ្វាក់​សួរ​ថា ឯង​ជាអ្វី? ហ៊ាន​មក​ដល់​ទីនេះ មិនខ្លាច​ស្លាប់​ទេ​ឬ? ឆ្មា​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​បាទម្ចាស់ ជា​ឆ្មា​វិឡារជាតិ ជាសត្វ​កាន់​សីល​ស្លូត​បូត។ ត្មាត​ខ្វាក់​គម្រាម​ថា " នែ! អាសត្វ​ចង្រៃ ចូរ​ចេញ​ឲ្យ​ឆាប់​ ប្រយ័ត្ន​ស្លាប់ " ។ ឆ្មា​អង្វរ​ថា " ឈប់​សិន​លោក​ម្ចាស់ ខ្ញុំ​បាទ​ជា​សត្វ​កាន់​សីល​ នៅ​ក្បែរ​ត្រើយ​ទន្លេ​គង្គា​នេះ​ដែរ តែង​ប្រព្រឹត្ត​មុជ​ទឹក​លាង​បាប កាន់​ព្រហ្ម​ចរិយ​ធម៌​ជាប់​ជានិច្ច មិន​ហ៊ាន​ស៊ី​សាច់​ឈាម ដូច​ឆ្មា​ដទៃ​ឡើយ ខ្ញុំ​បាទ​ឮ​កិត្តិស័ព្ទលោក​ម្ចាស់ ដែល​ពួក​ហ្វូង​បក្សី​ទាំង​ឡាយ​សសើរ​ថា ជា​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ច្រើន​ មាន​ចិត្ត​ធ្ងន់​ក្នុង​ធម៌ ល្មម​ទុក​ចិត្ត​យក​ជា​មិត្រ​បាន​ទើប​ខ្ញុំ​បាទ មាន​ចិត្ត​ត្រេកអរ ចង់​ចូល​មក​ត្រង់​ត្រាប់​ស្ដាប់ឱវាទ​ធម៌​អាថ៌​អំពី​លោកម្ចាស់ សូម​លោក​ម្ចាស់​អភ័យ​ទោស​ទទួល​ខ្ញុំ​បាទ​ជា​បរិវារ​ផង។ ត្មាត​ខ្វាក់​ឆ្លើយ​កាត់​ថា " អញ​មិន​ជឿ​ឯង​ទេ ឲ្យ​តែ​ឈ្មោះ​ថា សត្វ​ឆ្មាវិទ្យារជាតិ​ហើយ គឺ​ជា​សត្រូវ​ប្រចាំជាតិ​នឹង​ពួក​បក្សី ពួក​ឯង​ចូល​ចិត្ត​ស៊ី​សាច់បក្សី​ណាស់ ឯង​កុំ​ថ្លែង​វា​ចា​កុហក​បញ្ឆោត​អញ " ។ ឆ្មា​ឮ​ដូច្នោះ ភិត​ភ័យ​ដាក់​មុខ​ចុះ ជើង​មុខ​ស្ទាប​ត្រចៀក ក្រាប​សំពះ និយាយអង្វរ​បញ្ជាក់​ថា " ខ្ញុំ​បាន​សិក្សា​ធម៌​អាថ៌​ច្រើន​ណាស់​មក​ហើយ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ បាន​លះបង់​ចោល​អស់​ហើយ ខ្ញុំ​កាន់​អហសការ​មិន​បៀត​បៀន​ជានិច្ច សូម​លោក​អាចារ្យ​ជ្រាប តាម​វា​ចា​ពិត​របស់​ខ្ញុំ​ចុះ​កុំ​ច្រឡំ។ កាល​ឆ្មា​និយាយ​បន្ទន់​ចិត្ត​ត្មាត​ខ្វាក់​ឲ្យ​ទុកចិត្ត ជឿ​តាម​ឧបាយ​ខ្លួន​ហើយ ត្មាត​នៅ​ស្ងៀម ឆ្មា​ក៏​លបៗ ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រង់ចាប់​កូន​បក្សី​ស៊ី​ជា​រាល់ ៗ ថ្ងៃ វិនាស​អស់​កូន​បក្សី​ក្នុង​ព្រង់​ជ្រៃ​នោះ។ ពួក​មេ​បក្សី​ទាំង​ឡាយ កាល​បើ​បាត់​កូន​អស់​គ្រប់ ៗ គ្នា​ហើយ ក៏​យំ​សោក​សង្រេង​សង្រៃ​រត់​ឆ្លេឆ្លា ឯ​ឆ្មា​ក៏​រត់ចេញ​ពី​ព្រង់​នោះ​បាត់​ទៅ ។ លុះ​មេបក្សី​ទាំង​នោះ បាន​ឃើញ​ឆ្អឹង​គរ​នៅ​ក្បែរ​គង់​ជ្រៃ​នោះ ក៏​ចោទ​ប្រកាន់​ត្មាត​ខ្វាក់​ថា​ ស៊ី​កូន​ខ្លួន​ទើប​នាំ​គ្នា​សម្លាប់​ត្មាត​ខ្វាក់​នោះ​ស្លាប់​អសារ​បង់​ជំនួស​ឆ្មា​កំហូច​នោះ​ហោង។ ស្រង់​ចាក​សៀវ​ភៅ​ប្រជុំ​និទាន​ជាតក​ ។ ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

វានរិន្ទជាតក បុគ្គល​ដែល​ប្រកប​ដោយ​ធម៌​ ៤​ រមែង​កន្លង​បង់​នូវ​សត្រូវ ព្រះ​បរមសាស្តា​ កាល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​គង់​ប្រថាប់​នៅ​ព្រះ​ជេតពន​មហាវិហារ​ទ្រង់​ប្រារព្ធ​ភិក្ខុទេវទត្ត​ ដែល​មាន​ការ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ រក​ឧបាយវិធី​សព្វ​គ្រប់​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឃាត​ព្រះ​អង្គ ។​ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ត្រាស់​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​នេះ​ថា​ យស្សេតេ​ ចតុរោ​ ធម្មា​ ដូច្នេះ​ជា​ដើម ។ រឿងរ៉ាវ​ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន ក្នុង​សម័យ​នោះ​ ព្រះ​សាស្តា​ទ្រង់​បាន​ស្តាប់​ដំណឹង​ថា​ ភិក្ខុ​ទេវទត្ត​កំពុង​ប្រឹង​ប្រែង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឃាត​ព្រះ​អង្គ​ ទើប​ទ្រង់​ត្រាស់​ថា​ “ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ មិន​មែន​ទើប​តែ​ក្នុង​ពេល​នេះ​ទេ​ ដែល​ទេវទត្ត​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ ដើម្បី​សម្លាប់​តថាគត​នោះ​ ក្នុង​កាល​មុន​ក៏​ខិត​ខំ​ដូច​គ្នា​ដែរ​ ប៉ុន្តែ​មិន​អាច​ធ្វើ​សូម្បី​តែ​សេចក្តី​តក់​ស្លុត​ឲ្យ​ដល់​តថាគត​បាន​ឡើយ” ។​ រួច​ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ក៏​នាំ​យក​រឿង​ក្នុង​អតីត​មក​សាធក​ (សម្តែង​ប្រាប់)​ ដូច​តទៅ​នេះ ៖ អតីតនិទាន ក្នុង​អតីតកាល​ គ្រា​ដែល​ព្រះ​បាទ​ព្រហ្មទត្ត​សោយ​រាជ​សម្បត្តិ​ក្នុង​ក្រុង​ពារាណសី​ ព្រះ​ពោធិសត្វ​សោយ​ព្រះ​ជាតិ​ជា​ពានរ ។​ កាល​ដែល​មាន​វ័យ​ចម្រើន​ហើយ​ ក៏​មាន​រាង​កាយ​ធំ​ប៉ុន​កូន​សេះ​ សម្បូណ៌​​ទៅ​ដោយ​កម្លាំង​ ត្រាច់​ទៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ​តែ​ឯក​ឯង ។​ នៅ​កណ្តាល​ទន្លេ​ឯណោះ​ មាន​កោះ​មួយ​ ដែល​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ដើម​ឈើ​មាន​ផ្លែ​​ផ្សេងៗ​ មាន​ស្វាយ​ និង​ខ្នុរ​ជា​ដើម ។​ ព្រះ​ពោធិសត្វ​មាន​កម្លាំង​ដូច​ដំរី​សារ​ លោត​អំពី​ត្រើយ​ខាង​នេះ​ហើយ​ ទៅ​ឈប់​នៅ​នឹង​ថ្ម​ ១​ ដុំ​ធំ​ ដែល​លេច​ចេញ​ពី​ទឹក​ នៅ​ត្រង់​រវាង​ត្រើយ​ហើយ​នឹង​កោះ​ រួច​ហើយ​លោត​ពី​ផែន​ថ្ម​នោះ​ ទៅ​ដល់​កោះ​ បរិភោគ​ផ្លែ​ឈើ​លើ​កោះ​នោះ​ យ៉ាង​សប្បាយ ។​ ដល់​ពេល​ល្ងាច​ ក៏​លោត​ត្រឡប់​មក​កាន់​លំនៅ​របស់​ខ្លួន​វិញ​ ដោយ​ឧបាយ​នោះ​ឯង ។​ ដល់​ពេល​ស្អែក​ឡើង​ ក៏​ទៅ​ដូច្នោះ​ទៀត​ ស្នាក់​នៅ​ទី​នោះ​ ដោយ​និយាម​ ( ទំនៀម​​ទម្លាប់​ )​ នេះ​ឯង ។ ក្នុង​គ្រា​កាល​នោះ​ មាន​ក្រពើ​ឈ្មោល​ ១​ ព្រម​ដោយ​ក្រពើ​ញី​មួយ​ទៀត​ជា​ប្រពន្ធ​របស់​ក្រពើ​ឈ្មោល​នោះ​ ដែល​អាស្រ័យ​នៅ​នឹង​ដង​ទន្លេ​នោះ​ឯង ។​ ក្រពើ​ជា​ប្រពន្ធ​ ឃើញ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​លោត​ទៅ​ លោត​មក​ ក៏​កើត​ការ​ចាញ់​គភ៌​ ត្រូវ​ការ​បរិភោគ​សាច់​បេះ​ដូង​របស់​ព្រះ​ពោធិសត្វ​ ទើប​និយាយ​នឹង​ក្រពើ​ជា​ប្តីៈ មេ ៖​ សូម​ជម្រាប​លោក​ប្តី​ នាង​ខ្ញុំ​កើត​ការ​ចាញ់​គភ៌​ ត្រូវ​ការ​បរិភោគ​សាច់​បេះ​ដូង​របស់​វានរិន្ទ​នេះ ។ ឈ្មោល ៖​ បាន​ ប្រពន្ធ​សម្លាញ់​ នាង​ប្រាកដ​ជា​បាន​ ថ្ងៃ​នេះ​ បង​នឹង​ចាំ​ចាប់​វា​ នៅ​ពេល​ល្ងាច​ ដែល​វា​ត្រឡប់​មក​អំពី​កោះ​វិញ ។ដល់​ពេល​សម​រម្យ​ហើយ​​ ក្រពើ​ជា​ប្តី​ក៏​បាន​ទៅ​ដេក​ចាំ​លើ​ផែន​ថ្ម ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ ទៅ​នៅ​នឹង​កោះ​អស់​ ១​ ថ្ងៃ​វាស់​ល្ងាច​ ដល់​ពេល​ត្រូវ​ត្រឡប់​មក​វិញ​ ក៏​ឈប់​នៅ​នឹង​ជាយ​កោះ​ សម្លឹង​មើល​ផែន​ថ្ម​ ហើយ​បាន​គិត​ថា​ ឥឡូវ​នេះ​ ផែន​ថ្មី​មាន​កម្ពស់​ខ្ពស់​ជាង​មុន​ តើ​ព្រោះ​ហេតុ​អ្វី​ហ្ន៎ ។ព្រះ​ពោធិសត្វ​ បាន​កំណត់​កម្ពស់​ទឹក​ និង​កម្ពស់​ថ្ម​បាន​យ៉ាង​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ​ ព្រោះ​ហេតុ​​នោះ​ ទើប​មាន​សេចក្តី​ត្រិះ​រិះ​ថា​ ថ្ងៃ​នេះ​ ទឹក​មិន​ស្រក​ចុះ​ ហើយ​ក៏​មិន​មាន​ឡើង​ដែរ​ កាល​បើ​ដូច្នេះ​ ម៉េច​បាន​ជា​ថ្ម​ខ្ពស់​ឡើង​ ក្រែង​ក្រពើ​វា​ដេក​ចាំ​ចាប់​យើង​លើ​ផែន​ថ្ម​នោះ​ទេ​ដឹង ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ គិត​ថា​ យើង​នឹង​បញ្ជាក់​មើល​ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​សិន​ រួច​ហើយ​បាន​ស្រែក​ហៅ​ទៅ​រក​ដុំ​ថ្ម​ថា​ “អឺយ​ ផែន​ថ្មី​ដ៏​ចម្រើន” ។​ មិន​មាន​ពាក្យ​ឆ្លើយ​តប​ឡើយ​ ក៏​បាន​ស្រែក​ហៅ​ថ្ម​ដល់​ទៅ​ ៣​ ដង ។​ តើ​ឲ្យ​ថ្មី​ឆ្លើយ​តប​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច​ទៅ?​ វានរិន្ទពោធិសត្វ​ នៅ​តែ​និយាយ​ទៅ​រក​ថ្ម​ទៀត​ថា​ “ផែន​ថ្ម​ដ៏​ចម្រើន​ ថ្ងៃ​នេះ​យ៉ាង​ម៉េច​ហ្នឹង​ បាន​ជា​មិន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ខ្ញុំ” ។ ក្រពើ​បាន​ស្តាប់​ហើយ​គិត​ថា​ ក្នុង​ថ្ងៃ​មុនៗ​ ផែន​ថ្ម​នេះ​ ពិត​ជា​ឆ្លើយ​តប​នឹង​វានរិន្ទ​មែន​ហើយ​ ឥឡូវ​នេះ​ យើង​នឹង​ឆ្លើយ​ទៅ​រក​គេៈ ក្រពើ ៖​ មាន​ការ​អ្វី​ វានរិន្ទ​ដ៏​ចម្រើន? វានរិន្ទ ៖​ អ្នក​ឯង​ជា​អ្នក​ណា? ក្រពើ ៖ យើង​ជា​ក្រពើ ។ វានរិន្ទ ៖​ អ្នក​ឯង​មក​ដេក​ទី​នេះ​ ដើម្បី​ត្រូវ​ការ​អ្វី? ក្រពើ ៖​ ដើម្បី​ត្រូវ​ការ​សាច់​បេះ​ដូង​របស់​អ្នក ។ ព្រះ​ពោធិសត្វ​គិត​ថា​ យើង​មិន​មាន​ផ្លូវ​ដទៃ​ទៅ​ឡើយ​ ដូច្នេះ​ ពេល​នេះ​យើង​ត្រូវ​ប្រើ​ឧបាយ​ជា​មួយ​នឹង​ក្រពើ​នេះ ។​ គ្រា​ដែល​គិត​រួច​ហើយ​ ទើប​និយាយ​ទៅ​កាន់​ក្រពើ​ថា​ “នែ​ ក្រពើ​​សម្លាញ់​ យើង​នឹង​លះ​បង់​រាង​កាយ​ឲ្យ​ដល់​អ្នក​ ចូរ​អ្នក​ហា​មាត់​រង់​ចាំ​ទទួល​យើង​ចុះ” ។​ ជា​ធម្មតា​នៃ​សត្វ​ក្រពើ​ នៅ​ពេល​ហា​មាត់​ ភ្នែក​ទាំង​ ២​ របស់​វា​រមែង​បិទ​ ដោយ​ក្រពើ​នោះ​ មិន​បាន​កំណត់​ហេតុ​នេះ​ ក៏​ហា​មាត់​រង់​ចាំ ។​ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ដឹង​នូវ​សភាព​នោះ​ហើយ​ ក៏​លោត​អំពី​កោះ​មក​ជាន់​លើ​ក្បាល​ក្រពើ​ ហើយ​លោត​ពី​ក្បាល​ក្រពើ​មក​រក​ត្រើយ​ លឿន​ដូច​ផ្លេក​បន្ទោរ ។ ក្រពើ​ឃើញ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​នោះ​ ក៏​គិត​ថា​ វានរិន្ទ​នេះ​ ធ្វើ​ការ​គួរ​ឲ្យ​អស្ចារ្យ​ណាស់ ។​ ភ្លាម​នោះ​ ក្រពើ​បាន​ពោល​ថា​៖ យស្សេតេ​ ចតុរោ​ ធម្មា​ វានរិន្ទ​ យថា​ តវ សច្ចំ​ ធម្មោ​ ធិតិ​ ចាគោ​ ទិដ្ឋំ​ សោ​ អតិវត្តតិ ។ បពិត្រ​វានរិន្ទ​ បុគ្គល​ណា​ មាន​ធម៌​ ៤​ ប្រការ​ដូច​អ្នក​ គឺ​ សច្ចៈ​ សេចក្តី​ទៀង​ទាត់​ ១​ ធម្ម​គឺ​ប្រាជ្ញា​ជា​គ្រឿង​ពិចារណា​ ១​ ធិតិ​ គឺ​ការ​ព្យាយាម​មិន​ដាច់ ១​ ចាគៈ​ ការ​បរិច្ចាគ​ ១​ បុគ្គល​នោះ​ រមែង​កន្លង​បង់​នូវ​សត្រូវ​បាន ។ ( វានរិន្ទជាតក​ បិដកលេខ ៥៨​ ទំព័រ​ ២៥ ) អធិប្បាយ បណ្តា​បទ​ទាំង​នោះ​ បទ​ថា​ យស្ស​ បាន​ដល់​ បុគ្គល​ណា​មួយ ។ បទ​ថា​ ឯតេ​ ដោយ​សេចក្តី​ថា​ រមែង​ប្រាកដ​ដោយ​ប្រចក្ស​ក្នុង​ធម៌​ ដែល​យើង​នឹង​ពោល​ក្នុង​ពេល​នេះ ។ បទ​ថា​ ចតុរោ​ ធម្មា​ បាន​ដល់​ គុណធម៌​ ៤​ ប្រការ ។ បទ​ថា​ សច្ចំ​ បាន​ដល់​ វចីសច្ចៈ​ គឺ​ដែល​អ្នក​ប្រាប់​ថា​ នឹង​មក​កាន់​សម្នាក់​របស់​យើង​ អ្នក​ក៏​មិន​បាន​​ពោល​កុហក​ អ្នក​មក​ពិតៗ​ នេះ​ជា​វចីសច្ចៈ​របស់​អ្នក ។ បទ​ថា​ ធម្មោ​ បាន​ដល់​ វិចារណបញ្ញា​ ពោល​គឺ​ ការ​ចេះ​ពិចារណា​ថា​ កាល​បើ​ធ្វើ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ នឹង​ត្រូវ​បាន​ផល​យ៉ាង​នេះ​​ ចំណុច​នេះ​ ជា​វិចារណបញ្ញា​របស់​អ្នក ។ សេចក្តី​ព្យាយាម​មិន​ដាក់​ធុរៈ​ ប្រឹង​ប្រែង​មិន​ដាច់​ លោក​ហៅ​ថា​ ធិតិ​ សូម្បី​គុណធម៌​នេះ​​ ក៏​មាន​ដល់​អ្នក ។បទ​ថា​ ចាគោ​ បាន​ដល់​ ការ​លះ​បង់​ខ្លួន​ គឺ​ការ​ដែល​អ្នក​​លះ​បង់​ជីវិត​ មក​ដល់​សម្នាក់​យើង​ តែ​យើង​មិន​អាច​ចាប់​អ្នក​បាន​ នេះ​ជា​ទោស​របស់​យើង​តែ​ម្ខាង ។ បទ​ថា​ ទិដ្ឋំ​ បាន​ដល់​ បច្ចាមិត្ត ។ បទ​ថា​ សោ​ អតិវត្តតិ​ ដោយ​សេចក្តី​ថា​ ធម៌​ ៤​ ប្រការ​ ដូច​ពណ៌នា​មក​នេះ​ មាន​ដល់​បុគ្គល​ណា​ ដូច​ជា​មាន​ដល់​អ្នក​ បុគ្គល​នោះ​ រមែង​ឈាន​កន្លង​ គឺ​គ្រប​សង្កត់​បាន​នូវ​បច្ចាមិត្ត​របស់​ខ្លួន​ ដូច​ជា​អ្នក​ដែល​បាន​កន្លង​ផុត​យើង​ទៅ​ នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ​ឯង ។ក្រពើ​សរសើរ​ព្រះ​ពោធិសត្វ​យ៉ាង​នេះ​ហើយ​ ក៏​ទៅ​កាន់​លំនៅ​របស់​ខ្លួន ។ ប្រជុំ​ជាតក ព្រះ​បរមសាស្តា​ បាន​ត្រាស់​ថា​ ​ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ ទេវទត្ត​មិន​មែន​ទើប​តែ​ប្រឹង​ប្រែង​ដើម្បី​សម្លាប់​យើង​ ក្នុង​កាល​ឥឡូវ​នេះ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ សូម្បី​ក្នុង​កាល​មុន​ ក៏​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ដូច​គ្នា​ដែរ ។​ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​នាំ​ព្រះ​ធម៌​ទេសនា​នេះ​មក​ហើយ​ ព្រះ​អង្គ​ត្រាស់​បន្ត​អនុសន្ធិ​ ប្រជុំ​ជាតក​ថា​ ក្រពើ​ក្នុង​កាល​នោះ​ បាន​មក​ជា​ភិក្ខុ​ទេវទត្ត​ក្នុង​កាល​នេះ​ ក្រពើ​ជា​ប្រពន្ធ​ បាន​មក​ជា​នាង​ចិញ្ចា​ ចំណែក​វានរិន្ទ​ បាន​មក​ជា​តថាគត យ៉ាង​នេះ​ឯង ៕ ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

រឿង​ធម្មបាល​កុមារ (ចាក ម. ទ.) (ការ​ស្លាប់​មាន​ពិត តែ​អ្នក​រក្សា​ធម៌​តែង​មាន​អាយុ​វែង) ក្នុង​បឋម​ពោធិកាល សម្តេច​ព្រះ​មាន​ជោគ បាន​ស្តេច​ទៅ​កាន់​ក្រុង​កបិល​ពស្តុ ជា​លើក​ដំបូង ទ្រង់​គង់​ក្នុង​និគ្រោធារាម ។ ពេល​នោះ​ព្រះ​បាទ​ សិរីសុទ្ធោទន​មហារាជ ជា​ព្រះ​រវរាជ​បិតា បានចង្ហាន់ប្រគេន​ព្រះ​អង្គ​ និង​ព្រះ​សង្ឃ​ខី​ណា​ស្រព​២​ម៉ឺន​អង្គ​ជា​បរិវារ ទើប​មាន​បន្ទូល​សំណេះ​សំណាល​ថា​កាល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​កំពុង​ព្យាយាម​ធ្វើ​ទុក្ករ​កិរិយា ស្វែង​រក​អនុត្តរ​សម្មា​សម្ពោធិ​ញាណ មាន​ទេវតា​ហោះ​មក​ឋិត​នៅ​លើ​អាកាស​នភាល័យ​ស្រែក​ប្រាប់​ថា ព្រះ​សិទិ្ធត្ថ​កុមារ​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ព្រះ​អង្គ សោយ​ព្រះ​ទី​វង្គត​ទៅ​ហើយ ព្រោះ​ទ្រង់​មាន​អាហារ​តិច ។ ព្រះ​សាស្តា​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា ចុះ​មហារាជ​ជឿ​ឬ? ខ្ញុំ​មិន​ជឿ​ទេ បាន​ទាំង​និយាយ​ឃាត់​ទេវតា​វិញ​ថា កូន​ខ្ញុំ​បើ​មិន​ត្រាស់ មុខ​ជា​មិន​ស្លាប់ ។ ព្រះ​សាស្តា​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា ឥឡូវ​នេះ​ព្រះ​អង្គ​ជឿ​ដូចម្តេច​កើត បើ​ពី​ដើម​តថាគត​នៅ​ជា​មហា​ធម្មបាល​ពោធិសត្វ អាចារ្យ​ទិសា​បាមោក្ខ​យក​ឆ្អឹង​ពពែ​មក​បង្ហាញ​ថា កូន​អ្នក​ឯង​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ នេះ​ឆ្អឹង ក៏​ព្រះ​អង្គ​មិន​ជឿ​ហើយ​និយាយ​តប​ទៅ​ថា ត្រកូល​យើង​មិន​ដែល​មាន​នរណា​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​ទេ ។ ព្រះ​បាទ​សុទ្ធោទន​ក៏​អារាធនា ។ ព្រះ​សាស្តា​ស្តេច​នាំ​អតីត​និទាន​មក​សំដែង​ដូច​ត​ទៅ​នេះ ។ ក្នុង​កាល​ដែ​ល​កន្លង​ទៅ​ហើយ មាន​ព្រះ​មហាក្សត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ព្រះ​នាម​ព្រហ្មទត្ត សោយ​រាជ្យ​សម្បត្តិ​នៅ​នគរ​ពារាណសី ជា​ស្តេច​ប្រកប​ដោយ​ទសពិធរា​ធម៌ នឹង​មាន​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ រាប់​អាន​អាណា​ប្រជា​នុរាស្ត្រ​ទូ​ទៅ។ ក្នុង​កសិក​រដ្ឋ មាន​ស្រុក​មួយ​ឈ្មោះ​ធម្មបាល (​បាន​ឈ្មោះ​ដូច្នេះ​ព្រោះ​អ្នក​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​នោះ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​សុទ្ធ​តែ​រក្សា​ធម៌) ។ ព្រាហ្មណ៍​ដែល​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​នោះ​ក៏​ឈ្មោះ​ធម្មបាល​ដែរ ព្រោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​រក្សា​ធម៌ គឺ​កុសល​កម្ម​បថ​១០។ ដោយ​ហោច​ទៅ ពួក​កម្មករ​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​នោះ ក៏​សុទ្ធ​តែ​ជា​អ្នក​ឲ្យ​ទាន​រក្សា​និច្ច​សីល​ឧបោសថ​សីល​ដូចៗ​គ្នា ។ គ្រា​នោះ​ ព្រះ​បរម​ពោធិសត្វ​ទ្រង់​យោន​យក​កំនើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​ធម្មបាល​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ធម្មបាល​កុមារ ។ ពេល​ធម្មបាល​កុមារ​ចំរើន​អាយុ​ឡើង​កាល​ណា ព្រាហ្មណ៍​ជា​បិតា​បាន​ឲ្យ​ប្រាក់​១​ពាន់​កហាបណៈ ហើយ​បញ្ចូន​ឲ្យ​ទៅ​រៀន​សិល្ប៍សាស្ត្រ ឯ​ក្រុង​តក្ក​សិលា​ក្នុង​សំណាក់​អាចារ្យ​ពេញ​ចិត្ត ហើយ​ប្រគល់​មាណព​ជា​សិស្ស ទាំង​៥០០​រូប​ឲ្យ​ធម្ម​បាល​កុមារ​ត្រួត​ត្រា ។ គ្រា​នោះ​កូន​ច្បង​របស់​អាចារ្យ​ទិសា​បាមោក្ខ ក៏​ធ្វើ​មរណ​កាល​ទៅ ។ ឯ​អាចារ្យ​នឹង​មាណព​ជា​សិស្ស​ទាំង​៥០០ ទួញ​យំ​សោយ​សោក​ស្រណោះ​ស្តាយ​កូន​ជា​ពន់​ពេក ។ លុះ​បន្ទោ​បង់​សេចក្តី​សោយ​សោក​ហើយ ក៏​រៀប​ចាត់​ចែង​ធ្វើ​សវនកិច្ច​កូន​នោះ​តាម​ប្រពៃណី​នា​ប៉ាឆា​មួយ ។ អាចារ្យ ពួក​ញាតិ​និង​មាណព​ជា​សិស្ស​ទាំង​អស់​គ្នា ក៏​ទួញ​យំ​សោក​ក្នុង​ប៉ាឆា​នោះ​ថែម​ទៀត ប្លែក​តែ​ធម្មបាល​មួយ​ទេ​ដែល​មិន​សោយ​សោក មិន​ចូល​កាន់​មរណ​សញ្ញា​ជា​មួយ​នឹង​គេ ។ កាល​ដែល​ពួក​អ្នក​ចូល​កាន់​សេចក្តី​ទុក្ខ​ទាំង​អស់​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ អង្គុយ​ក្នុង​សំណាក់​លោក​អាចារ្យ​ពោល​រៀប​រាប់​ត្អួញ​ត្អែរ​ថា ឱ​ហេតុ​អ្វី​ហ្ន៎ បាន​ជា​មាណព​នេះ​នៅ​ក្មេង​ត្រឡាំង ហើយ​ស្លាប់​ព្រាត់​ប្រាស ចាក​មាតា​បិតា​ញាតិ​មិត្ត​យ៉ាង​នេះ ។ ធម្មបាល​កុមារ​និយាយ​តប​ថា ហៃ​សម្លាញ់​ទាំង​ឡាយ អ្នក​ពោល​ថា​មាណព​នេះ​ស្លាប់​ពី​ក្មេង ចុះ​បើ​ក្មេង​ទេ​ម្តេច​ក៏​ស្លាប់? ការ​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​វា​មិន​ដែល​មាន ។ ពួក​មាណព​និយាយ​ថា នែ​សម្លាញ់ អ្នក​ឯង​មិន​ដឹង​ជា​សត្វ​តែង​តែ​វិនាស​យ៉ាង​នេះ​ឬ? ខ្ញុំ​ដឹង​ណាស់​ទៅ​ហើយ តែ​ថា​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​មិន​ដែល​មាន លុះ​ណា​តែ​ចាស់​ទើប​ស្លាប់​ ។ មិន​មែន​ដូច្នោះ​ទេ​ធម្មបាល​សម្លាញ់ សង្ខារ​ជា​សភាព​មិន​ទៀង​ទាត់​ឋិត​ថេរ​ទេ តែ​កើត​ឡើង​ហើយ​ពិត​ជា​វិនាស​ទៅ​វិញ​ជា​ធម្មតា មិន​ថា​ចាស់​ឬ​ក្មេង​ឡើយ ។ ធម្មបាល​តប​ថា សំដី​អ្នក​និយាយ​ នេះ​ត្រូវ​ណាស់ ៗ តែ​មិន​ដែល​មាន​សត្វ​ណា​ស្លាប់​ពី​ក្មេង លុះ​តែ​ចាស់​ទើប​ស្លាប់ ទើប​សង្ខា​មិន​ទៀង ។ មាណព​ឆ្ងល់​នឹង​សំដី​ធម្ម​បាល​ណាស់​ក៏​សួរ​ថា ធម្មបាល​សម្លាញ់ ចុះ​ផ្ទះ​អ្នក​ឯង​គ្មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​ទេ​ឬ? មាន​ស្លាប់​ពិត​តែ​មិន​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​ទេ លុះ​តែ​ចាស់​ទើប​ស្លាប់ ។​ត្រកូល​អ្នក​ឯង​សុទ្ធ​តែ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ឬ? ត្រកូល​ខ្ញុំ​យ៉ាង​ហ្នឹង​ឯង ។ ពួក​មាណព​ឮ​ពាក្យ​ធម្មបាល​ពោល​ដូច្នោះ ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជំរាប​លោក​អាចារ្យ ។ ឯ​អាចារ្យ​បាន​ហៅ​ធម្មបាល​មក​សួរ​ថា ម្នាល​ធម្មបាល​ ឮ​ថា​ត្រកូល​អ្នក​ឯង​មនុស្ស​មិន​ដែល​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​មែន​ឬ? បពិត្រ​លោក​អាចារ្យ ពិត​មែន ។ ឮអាចារ្យ ឮ​ពាក្យ​នោះ​ហើយ ក៏​គិត​ថា ធម្មបាល​និយាយ​ពាក្យ​ប្លែក​ពេក​ណាស់ អញ​នឹង​ទៅ​កាន់​សំណាក់​បិតា​ធម្មបាល​នេះ ហើយ​សាក​សួរ​មើល តើ​គេ​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌​បែប​ណា បាន​ជា​មិន​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​បើ​ពិត​ដូច​ថា​មែន អញ​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​តាម​ធម៌​នោះ​ដែរ ។ កន្លង​មក​៧​ ឬ​៨​ថ្ងៃ​អាចារ្យ​ក៏​ហៅ​ធម្មបាល​មក​ប្រាប់​ថា ម្នាល​ធម្មបាល យើង​មិន​នៅ​ទេ ចូរ​ឯង​បង្រៀន​សិល្ប​សាស្ត្រ​ដល់​ពួក​មាណព​ជំនួស​យើង​ផង ទំ​រាំ​យើង​ត្រឡប់​មក​វិញ​ លុះ​ពោល​ដូច្នោះ​ហើយ ក៏​យក​ឆ្អឹង​ពពែ​មក​លាង​ស្អាត​បាត​ច្រក​ទៅ​ក្នុង​ការុង ឲ្យ​បំរើ​ម្នាក់​លី​តាម ដោយ​ដើរ​ចេញ​ពី​នគរ​តក្កសិលា យាត្រា​ម្នីម្នា​ទៅ​ធម្មបាល​គ្រាម ទើប​សួរ​រក​ផ្ទះ​ធម្មបាល​កុមារ ហើយ​ឈរ​នៅ​ទៀប​ទ្វារ​ផ្ទះ ។ ពួក​កម្មករ​របស់​ព្រាហណ៍​បាន​ឃើញ​លោក​អាចារ្យ ក៏​ស្ទុះ​ទៅ​ទទួល​ឆ័ត្រ​ស្បែក​ជើង​ពី​ដៃ​លោក​អាចារ្យ យក​ការ៉ុង​ពី​អ្នក​បំរើ អាចារ្យ​ទិសាបាមោក្ខ​ពោល​ថា ចូរ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ជំរាប​ព្រាហ្មណ៍ជា​បិតាម​ធម្មបាល​កុមារ​ថា អាចារ្យ​របស់​ធម្មបាល មក​ឈរ​នៅ​ទៀប​ទ្វារ​ឯ​ណោះ ។ ខ្ញុំ​កំដរ​ទៅ​ជំរាប​តាម​ពាក្យ​លោក​អាចារ្យ ឯ​ព្រហ្មណ៍​ក៏​ម្នី​ម្នា​ស្ទុះ​ទៅ​ទទួល​រាក់​ទាក់​បដិ​សណ្ឋារៈ​ អញ្ជើញ​ឡើង​ទៅ​លើ​ផ្ទះ ឲ្យ​អង្គុយ​លើ​គ្រែ ហើយ​ធ្វើ​កិច្ច មាន​ការ​លាង​ជើង​ជា​ដើម​ឲ្យ​លោក​អាចារ្យ​នោះ ។ លុះ​អាចារ្យ​បរិភោគ​ភោជន​រួច​ហើយ​ ក៏​ផ្តើម​និយាយ​បា្រប់​ព្រាហ្មណ៍​ថា ធម្មបាល​បុត្រ​អ្នក​មាន​ប្រាជ្ញា​វាង​វៃ​ណាស់ រៀន​សូត្រ​ចេះ​ចប់​វេទ​ទាំង​៣ នឹង​សិល្ប៍សាស្ត្រ​ទាំង​១៨​តែ​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ សង្ខារ​ជា​សភាវមិន​ទៀង​ទេ អ្នក​កុំ​សោយ​សោក​ធ្វើ​អ្វី ។ ព្រាហ្មណ៍​ឮ​ពាក្យ​នោះ​ក៏​ទះ​ដៃ​សើច ។ អាចារ្យ​សួរ​ថា អ្នក​សើច​រឿង​អ្វី ? កូន​យើង​មិន​ស្លាប់​ទេ ក្រែង​តែ​អ្នក​ដទៃ​ទើប​ស្លាប់ ។ អាចារ្យ​ទាញ​ឆ្អឹង​ពី​ការុង ហើយ​និយាយ​ថា នេះ​ឆ្អឹង​កូន​អ្នក​ឯង។ ទេ​ឆ្អឹង​នេះ​ប្រហែល​ជា​ឆ្អឹង​ពពែ ឬ​ឆ្អឹង​ឆ្កែ មិន​មែន​កូន​ខ្ញុំ​ទេ ព្រោះ​ត្រកូល យើង​រហូត​ដល់​៧​សន្តាន មិន​ដែល​មាន​អ្នក​ណា​មួយ​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​ទេ លោក​និយាយ​កុហក​ហើយ ។ អាចារ្យ​ឃើញ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ដូច្នេះ​មាន​ចិត្ត​ត្រេក​អរ​ណាស់ បាន​សាក​សួរ​ថា ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ត្រកូល​មិន​ដែល​មាន​ជន​ណា​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​នោះ មិន​មែន​ឥត​ហេតុ​ឡើយ​ ហេតុ​ដែល​មិន​ស្លាប់​ពី​ក្មេង​នោះ​តើ​យ៉ាង​ណា? ទើប​អាចារ្យ​ចង​ជា​បទ​គា​ថា​សួរ​ថាៈ " អ្នក​សមាទាន​វត្ត​ដូចម្តេច? ព្រហ្មចរិយា​ដូចម្តេច? នេះ​ជា​ផល​របស់​កម្ម​អ្វី ដែល​អ្នក​បាន​សន្សំមក? ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍​ ចូរ​អ្នក​ប្រាប់​សេចក្តី​នេះ​ដល់​យើង ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ពួក​អ្នក​មិន​ស្លាប់​ពី​ក្មេង?" ព្រាហ្មណ៍​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ថាៈ យើង​បាន​រក្សា​កម្មបថ​១០ ដោយ​ម៉ត់​ចត់ គឺ​យើង​មិន​ប្រព្រឹត្ត​រំលោភ​ចង់​បាន​ទ្រព្យ​អ្នក​ដទៃ ដោយ​ចង់​បាន​មក​ជា​របស់​ខ្លួន មិន​ប្រព្រឹត្ត​បាទ​ចង​គំនុំ​គំគួន​នឹង​អ្នក​ដទៃ មិន​មាន​គំនិត​យល់​ខុស​មាន​យោបល់​ថា លោក​នេះ​គ្មាន​(នត្ថិ អយំ លោកោ) ជា​ដើម​ មិន​និយាយ​ពាក្យ​កុហក មិន​និយាយ​ពាក្យ​ស៊ក​សៀត​បំបែក​បំបាក់​អ្ន​ក​ដទៃ មិន​និយាយ​ពាក្យ​ញុះ​ញង់ មិន​និយាយ​រោយរាយ​ឥត​ប្រយោជន៍​ មិន​សម្លាប់​សត្វ​មិន​លួច​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​អ្នក​ដទៃ មិន​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​កូន​ប្រពន្ធ​អ្នក​ដទៃ ទាំង​ភរិយា​យើង​សោត ក៏​មិន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ក្បត់​យើង​ព្រោះ​ហេតុ​ដូច្នោះ បាន​ជា​យើង​មិន​ស្លាប់​ពី​ក្មេង បពិត្រ​លោក​អាចារ្យ​ នេះ​ជា​វត្ត​ដែល​យើង​បាន​ប្រព្រឹត្ត​មក​ដោយ​ល្អ ។ អត្ថបទ​នេះ​ដក​ស្រង់​ចេញ​ពី​សៀវភៅៈ ប្រជុំជាតក វាយ​អត្ថបទ​ដោយៈ កញ្ញា ជា ម៉ានិត ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

រឿង​និសិ្សត​ឈ្មោះ​គំរក់ ( ចាក ​នា. ឯ. ) ( អាក្រក់​ចុះឲ្យតែ​ល្អ ក្រចុះ​ឲ្យតែ​មាន ) កាល​​កន្លង​ទៅ​យូរ​មក​ហើយ ​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ ទ្រង់​ព្រះ​ជាតិ​ជា​អាចារ្យ​ទិសា​បា​មោក្ខ​ ​មាន​នាម​ល្បី​ល្បាញ​ក្នុង​កត្ត​សិលា​ តែង​បង្រៀន​កូន​សិស្ស ​៥០០​ នាក់​ ជា​និច្ច​រាល់​ថ្ងៃ ​។ ​កាល​នោះ ​មាន​និសិ្សត​ម្នាក់​ឈ្មោះ ​គំរក់ ​ជា​ឈ្មោះ​កំណើត​ ដែល​មាតា ​បិតា​ដាក់​ឪ្យ ​( បាលីថា ​បាបកៈ )​​ នៅ​រៀន​ក្នុង​សំណាក់​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​នោះ ​។ ​រាល់​តែ​ថ្ងៃ​និសិ្សត​​ទាំង​ឡាយ​ជា​គូ​កន ​នាំ​គ្នា​ហៅ​លេង​សើច​ថា ​អា​គំរក់ៗ​ ដូច្នេះ ​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ ក៏​លោក​ហៅ​ថា​គំរក់​ដូច្នោះ​ដែរ​ ព្រោះ​ជា​ឈ្មោះ​ស្រាប់​ទៅ​ហើយ​ ។​ និសិ្សត​គំរក់​​នោះ ​នឹក​អ​ន់​ចិត្ត​នឹង​ឈ្មោះ​ខ្លួន​មិន​ល្អ​ ក៏​ចូល​ទៅ​សុំ​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ ​ជា​អាចារ្យ​ផ្លាស់​ឈ្មោះ​ឪ្យ​ ។ ​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ថា​ បើ​ដូច្នោះ​ ឯង​ចូល​ដើរ​ទៅ​​ក្នុង​និគម​ជ​ន​បទ​ រាជ​ធានី​ស្វែងរ​ក​ឈ្មោះ​ដែល​ល្អ​ ប្រកប​ដោយ​សិរី​សួស្តី​ ជ័យ​មង្គល​របស់​បុគ្គល​ណា​មួយ ​ដែល​ជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត​របស់​ឯង ​ឪ្យ​បាន​មក​ ចាំ​អញ​ផ្លាស់​ឈ្មោះ​ឪ្យ ​។និសិ្សត​គំរក់​ ធើ្វ​តាម​ពាក្យ​អាចារ្យ ​រៀប​ចំ​ដំណើរ​ថ្វាយ​បង្គំ​លា​ ត្រេច​ចរ​ទៅ​ក្នុង​និគម​ជន​បទ​ រាជ​ធានី​ផ្សេង​ៗ ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ឈ្មោះ​ឪ្យ​បាន​ល្អ​ ក៏​បាន​ទៅ​ដល់​នគរ​មួ​យ​ ជួប​នឹង​ អ្នក​នគរ​កំពុង​ហែ សព​ទៅ​ព្រៃស្ម​សាន​ ទើប​និសិ្សត​គំរក់​សួរ​គេ​ថា ​៖​ សូម​ទោស ​! អ្នក​ស្លាប់​នេះ​ឈ្មោះ​អ្វី? ​គេ​ប្រាប់​ថា​ឈ្មោះ ​រស់ ​(បាលី​ថា​ ជីវកៈ)​ ។ ​និសិ្សត​គំរក់​លាន់​មាត់​ថា ​! អើ​បើឈ្មោះ​ រ​ស់​ ហើយ​ម្តេចក៏​ស្លាប់ ?​ គេ​ថា​នែ ! ​នេះ​ធម្មតារ​បស់​មនុស្ស​សត្វ ​បើទុក​ជាឈ្មោះ ​រស់ ​ក៏​ដោយ​ឈ្មោះ​ កើត​ក៏​ដោយ​ ឈ្មោះ​ជា​ក៏​ដោយ​ មិន​អាច​ជៀស​ពី​ការ​ ចាស់ ​ឈឺ ​ស្លាប់​ ទេ ​។ និសិ្សត​គំរក់​ ស្តាប់​ពាក្យ​គេ​ហើយ​ អស់​សង្ឃឹមរ​វើយ​គំនិត​ ក៏​ដើរ​ឈៀង​ចូល​ទៅ​ភូមិ​មួយ ​ឃើញ​នាយ​ចៅ​ហ្វាយ ​ម្នាក់​កំពុងវា​យ​សំពង​ទាសី​ ដែល​ខ្ជះ​ខ្ជាយ​ ធ្វើ​ឪ្យ​បាត់​ទ្រព្យ​របស់​គេ​ ។ និ​សិ្ស​តគំរក់​ឃើញ​ហើយ​ សួរថា​ នាង​នេះ​មាន​ទោស​ដូច​ម្តេច ​បាន​ជា​លោក​វាយ​ដល់​ម្លឹង​ ? ​គេ​ប្រាប់​ថា​ បាន​​ជា​វាយ​ព្រោះ​វាខ្ជះ​ខ្ជាយ ​មិនចេះ​ថែរក្សា​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ​។ ​និសិ្សត​គំរក់​សួរថា​ ចុះ​នាង​នេះ​ឈ្មោះ​អ្វី ?​ គេប្រាប់ថាឈ្មោះរក្សាទ្រព្យ (បាលីថា ធនបាលី )។ចុះ​បើ​​ឈ្មោះ​ល្អ​ម្លឹង ៗ​ ក៏មិន​ចេះ​ថែរក្សា​ទ្រព្យ ?​ គេ​ប្រាប់​ថា ​នាង​ឯង​កុំ​សង្ស័យ​ឈ្មោះ​នោះ ​គេ​គ្រាន់​តែ​កំ​ណត់​ឪ្យ​ងាយ​ស្គាល់​ ងាយ​ចំណាំ​គ្នា​ទៅវិ​ញទៅ​មក​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ មិនមែន​ឈ្មោះឪ្យ​សុខទុក្ខ​បាន​ឡើយ ។ ​ និសិ្សត​គំរក់ឮ ​ហើយរឹត​ស្បើយ​គំនិត ​ក្នុងការ​ស្វែងរក​ឈ្មោះ​ល្អ​ ក៏ត្រលប់​ទៅផ្ទះ​វិញ ដ​ល់​ពាក់​កណ្តាល​ផ្លូវ ​ឃើញ​​បុរស​ម្នាក់​​ដើរវិល​ចុះ​ វិល​ឡើ​ង ​ក៏សួរថា អ្នក​ដើរវិ​លវ​ល់​មាន​កា​រអ្វី ​?​ គេ​​ប្រាប់​ថា​ ខ្ញុំវ​ង្វេងផ្លូ​វ ។​ និសិ្សត​គំរក់​ ក៏សួរ​ចង់​ដឹង​ឈ្មោះអ្នក​នោះ​ទៀត​ គេ​ប្រាប់ថា ​ខ្ញុំឈ្មោះ​អ្នក​ស្គាល់​ផ្លូវ ​(​ បាលី​ថា ​បន្ថកៈ​ ) ​ចុះ​ឈ្មោះ​​ចំណាប់​ម្លឹង ​ម្តេច​ក៏រក​​ផ្លូវមិន​ឃើញ ​?​ គេ​​ឆ្លើយ​​តប​​វិញ​​ថា ​​សំខាន់​អ្វី​ត្រង់​ឈ្មោះ ​ស្រេច​តែ​នឹង​ខ្ញុំវ​ង្វេង​ អ្នក​ឯង​ក៏​ឆោត​ម៉្លេះ ​។និសិ្សត​គំរក់ ​ត្រូវគេ​ស្តីឪ្យ​ថា​ឆោត​ ក៏​លែង​ស្វែង​រក​ឈ្មោះ​ទៀត​ ត្រលប់​ទៅ​កាន់​សំណាក់​លោក​អាចារ្យ​វិញ​ ។ ​ ព្រះ​ពោធិសត្វ​ ជា​អាចារ្យ​សួរ​ថា ​ម៉េច​ឯង​ទៅរក​ឈ្មោះ​ល្អ​បាន​ហើយ​ឬ​នៅ​ ?​ និសិ្សត​គំរក់​ថា ​ឥត​អំពើ​ទេ ​ដើរ​ទៅ​ឪ្យ​តែ​ខាត​រៀន ​អា​ឈ្មោះ ​រស់ ​បែរ​ជា​ងាប់​ មី​ឈ្មោះ​ រក្សាទ្រព្យ ​បែរ​ជា​ធ្វើឪ្យ​បាត់​ទ្រព្យ​គេ ​ត្រូវ​ដំបង​ អា​ឈ្មោះ​ ស្គាល់​ផ្លូវ​ ទៅ​​ជា​វង្វេងរ​ក​ផ្លូវ​ទៅ​ផ្ទះ​មិន​ឃើញ​ ។ ​​ខ្ញុំបាទ​ឈប់​ផ្លាស់​ឈ្មោះ​ហើយ​ ម៉ែឪ​ខ្ញុំ​ឪ្យ​មក​យ៉ាង​ណា​នៅ​យ៉ាង​នោះ​ចុះ ​។ ​ ព្រះ​ពោធិ​សត្វ ​ឮដូ​ច្នោះ​ហើយ ​ក៏​សូត្រ​ពាក្យ​ស្លោក​ថា ​ ជីវកញ្ច ​មតំ ទិស្វា ​ធនបាលីញ្ច ​ទុគ្គតំ​ បន្ថកញ្ច ​វរន ​មុឡ្ហំ ​បាបកោ ​បុន​ វា ​គតោ ។​ សេចក្តី​ថា​ និសិ្សត​ឈ្មោះ ​គំរក់ ​បាន​ឃើញ ​អារស់ ​វាស្លាប់ ​មីរក្សាទ្រព្យ​ វាខ្ជះខ្ជាយ ​អាស្គាល់ផ្លូវ ​វាវង្វេង​ក្នុងព្រៃ ​ក៏ត្រលប់​មក​វិញ​បានឈ្មោះ ​គំរក់​ ៗ​ ដដែល​ ។​ តាំងពី​ពេល​នោះ​ ដរាប​ទៅ ​និសិ្សត​គំរក់​លែង​គិតគូ ​ត្រង់​ឈ្មោះ​ គិតតែ​ខំ​រៀន​សូ​ត្រ ​ដរាបដល់​បាន​សំរេចវិជ្ជា ​តាមបំណងរ​បស់​ខ្លួន​ហោង​ ។ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ប្រជុំនិទានជាតក អត្ថបទនេះវាយបញ្ជូលដោយ កញ្ញា ហេង សំដាណែត ដោយ៥០០០ឆ្នាំ