images/articles/658/2026-07-20_07_00_09-Greenshot.jpg
Public date : 20, Jul 2026 (29,952 Read)
វីរិយកថា
គឺសេចក្តីអធិប្បាយអំពីព្យាយាម
ប្រជាជនក្នុងលោក ដែលតាំងកសាងផ្តើមឡើង ជាបឋមនោះគឺរៀនសិល្បសាស្រ្តទាំងពួង ឬស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយហត្ថកម្មជាដើម អាស្រ័យដោយអ្វី ថាអាស្រ័យដោយវីរិយព្យាយាម តែប្រាសចាកវីរិយហើយ នឹងកសាងធ្វើការអ្វីមិនសម្រេចទាំងអស់ វីរិយនេះជាសាធារណទូទៅ លើវិជ្ជាទាំងពួង ហើយជាទីកាត់បង់នូវទម្លាប់ខ្ជិល ច្រអូសនេះចេញ តាមធម្មតា មនុស្សកើតមកគ្មានវិជ្ជាសោះហៅថាល្ងង់ងងឹត លុះដល់មានព្យាយាមរៀនសូត្រដោយមាតាបិតា ឬរាជការជួយឧបត្ថម្ភដាស់តឿនទើបកើតវិជ្ជាចេះដឹងឡើង រីវិជ្ជានេះជាទីផ្លូវបង្កើតប្រាជា្ញនិងទ្រព្យសម្បត្តិ ហេតុនេះមនុស្សយើងកុំស្ថិតនៅជាមនុស្សធម្មតា គឺកើតឡើងល្ងង់នៅជាល្ងង់ ក្រនៅជាក្រនោះឡើយ ត្រូវប្រែទៅតាមសម័យដែលរាប់អានថាល្អពិតយកមកនមស្សការ ទុកដាក់ក្នុងចិត្តជានិច្ច កិរិយាដែលប្រែប្រួលពីមនុស្សធម្មតាបានដូច្នេះ ត្រូវឲ្យលះបង់ខ្ជិលច្រអូសចេញ ឲ្យមានវីរិយរៀនសូត្រសិល្បសាស្រ្ត និងខំធ្វើការងាររកទ្រព្យសម្បត្តិឲ្យមានឡើងគឺវិជ្ជាឬវត្ថុអ្វីដែលមិនមាន នោះត្រូវព្យាយាមរៀនរកឲ្យមានឡើង បើមានឡើងហើយ ត្រូវព្យាយាមឲ្យរឹតតែចេះដឹងមានច្រើនឡើងតទៅទៀត នេះវីរិយខាងគតិលោក វីរិយគតិធម្មវិញហើយថាសម្មាវាយាមោព្យាយាម ដ៏ប្រពៃមាន ៤ យ៉ាងគឺ៖
១. អកុសលចិត្ត ឯណាមិនទាន់បង្កើតឡើង ត្រូវព្យាយាមបំបាត់កុំឲ្យបង្កើតឡើង ។
២. អកុសលចិត្ត ឯណាបង្កើតឡើង ត្រូវព្យាយាមឲ្យលះបង់ចោលចេញ ។
៣. កុសលចិត្ត ឯណាមិនទាន់បង្កើតឡើង ត្រូវព្យាយាមឲ្យមាន ឲ្យកើតឡើង ។
៤. កុសលចិត្ត ឯណាបង្កើតឡើយហើយ ត្រូវព្យាយាមឲ្យរឹងរឹតតែបង្កើតឡើងតទៅទៀត រីសិល្បសាស្ត្រខាងលោកខាងធម៌ក្តី ទ្រព្យសម្បតិ្តធនធានក្តី កើតមានឡើងដោយកិរិយារៀន រក ដូចពាក្យទំនៀមថា ចេះព្រោះរៀនមានព្រោះរកតាមសតិនិងតម្រិះតិចច្រើន ប្រៀបដូចខ្សែស្ទង់ទឹក បើខ្សែវែងក៏ដឹងទឹកជ្រៅ បើខ្សែខ្លីក៏ដឹងទឹករាក់តាមភាព វាសនា នឹងបង្អង់ឈប់ពុំបាន ឯការងារមានច្រើនប្រភេទ ច្រើនសណ្ឋាន នឹងធ្វើការមួយមុខៗ អស់ការនោះហើយឈប់ដើរលេងនោះ ហៅថាមិនល្មមនឹងចិញ្ចឹមជីវិតបាន ព្រោះហេតុអ្វី ថាព្រោះខ្ជិលក៏មាន ព្រោះមិនយល់ផ្លូវរកស៊ីនាំទុញទាល់គំនិតក៏មាន ដោយហេតុមិនរៀនសិល្បសាស្រ្តខាងជំនួញ ហេតុនេះបានជាសម្តែងថា វីរិយ ជាមូលហេតុឲ្យកើតប្រាជ្ញាក្រាស់ដូចផែនដី តែប្រាសចាកវីវិយហើយ ប្រាជ្ញានោះក៏សាបសូន្យបាត់ទៅ អធិប្បាយថា តម្រិះវិជ្ជាទាំងពួងត្រូវស្វាធ្យាយឲ្យរឿយៗ តែគ្មានវីរិយស្វាធ្យាញហើយនឹងភ្លេចវង្វេងបាត់ទៅ ប្រៀបដូចជាផ្ទះបើលិចបែកបាក់ត្រូវជួសជុលឲ្យឆាប់ បើមិនជួសជុលនឹងវិនាសខូចទៅជាអសារឥតការ ម៉្យាងទៀត ដូចជារូបកាយឬវត្ថុជាបរិក្ខារ ត្រូវតែជម្រះឲ្យស្អាតកុំឲ្យក្អែលឬច្រេះស្នឹម នឹងចម្រើនស្ថិតស្ថេរចីរកាលតទៅ នោះមានឧបមាដូចម្តេច មានឧបមេយ្យដូចតម្រិះវិជ្ជាដូច្នោះឯង ។
សម័យនេះនឹងចង្អុលឲ្យឃើញថាវីរិយធ្លាក់ក្នុងស្រុកប្រទេសណា ស្រុកប្រទេសនោះច្រើនមានភោគសម្បត្តិ និងសិល្បសាស្ត្រប្រើការគ្រប់យ៉ាង ដែលត្រូវការក្នុងលោកសមដូច ពុទ្ធភាសិតថា ពហូ សច្ចព្ចា សិប្បព្ចា ឯតម្មន្ត មុត្តមំ អធិប្បាយថា សេចក្តីស្តាប់ច្រើន និងរៀនយកនូវសិល្បសាស្រ្តជាមង្គលដ៏ឧត្តម ជាទីឲ្យចម្រើនក្នុងលោក និងបរលោក ភាសិតនេះជាពាក្យប្រដៅវិសេសណាស់ យើងគប្បីប្រតិបត្តិតាម កុំធ្វេសប្រហែស ដើម្បីបំបាត់នូវពាក្យពោលផ្សំនិងខ្ជិល ថាខំរៀនខំរកអីពេកស្រេចនៅសំណាងនោះចេញ ព្រោះយើងមើលមិនឃើញទៅខាងមុខដូចម្តេច សូម្បីព្រះពុទ្ធអង្គកាលពុំទាន់បានត្រាស់ក្នុងបច្ឆិមជាតិនេះ ទ្រង់មានវីរិយធ្វើទុក្ករកិរិយា ៦ព្រះវស្សា ទើបបានត្រាស់មិនបាននៅផ្ទំស្ងៀមចាំសំណាងនោះឡើយ ។
ហេតុនេះត្រូវតាំងវីរិយរៀនវិជ្ជាឬធ្វើការងារឲ្យឆាប់ៗ ទើបបានសម្រេចប្រយោជន៍ ដោយខំផ្សំនិងសំណាងកសាងនោះផង សមដូចភាសិតថាឲ្យមានវីរិយំ សច្ចំ កុសល ។ ន័យមួយទៀត មានវីរិយត្រូវប្រកបដោយឥរិយា ៤យ៉ាង គឺដេក ដើរ ឈរ អង្គុយ ឲ្យស្មើគ្នាតែឲ្យជ្រុលទៅដោយឥរិយាបថណាមួយនោះ នឹងបង្កើតឡើងនៅសមុដ្ឋានរោគ តែប្រទេសយើង មិនសូវមានអ្នកណាព្យាយាមជ្រុលពេកនោះទេ ច្រើនតែរៀនចេះល្មមប្រើការបានសន្មតថាចេះ ហើយក៏ឈប់ទៅ។
ឯអ្នកធ្វើការងារក៏ដូចគ្នា ច្រើនពោលពាក្យភ័ន្តច្រឡំផ្សំនិងខ្ជិលថា កុំលោភពេករីផ្លូវធ្វើការងាររករបរ គឺជួញព្រែ ធ្វើស្រែចំការច្បារដំណាំជាដើម នោះឈ្មោះថាធ្វើការប្រោសចាកទោស ហៅថាសម្មាអាជីវោ ចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ឯហៅថាលោភនោះ គឺចិញ្ចឹមជីវិតដោយមច្ឆាជីវ មានលួចទ្រព្យគេជាដើម ។ឯកិច្ចដែលវីរិយធ្វើការងារមិនធ្វេសប្រហែស ប្រយ័ត្នមិនឲ្យខូចខាតនេះជាមង្គលដ៏ប្រសើរ ក្នុងឥធលោកនិងបរលោក ។
សម្តែងមកតាំងពីដើមបទ រហូតដល់ទីបំផុតបទ សន្មតថាចប់ដោយសង្ខេបនេះ ដើម្បីឲ្យឃើញថាសិល្បសាស្រ្ត និងភោគសម្បត្តិ បង្កើតឡើងនាំថ្កើងដល់ស្រុកនគរ នេះដោយវីរិយ វីរិយនេះជាទីទ្រទ្រង់នូវវិជ្ជា និងសម្បត្តិកំចាត់បង់នូវល្ងង់ខ្លៅ និងខ្សត់អត់ឃ្លានថោកថយ ជាដែនឲ្យរុងរឿងទៅអនាគតកាល ។
អ្នកឧកញ៉ា សុភាធិរាជ-ស៊ូរដកស្រង់ទាំងស្រុងចេញពី ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ចេញផ្សាយក្បាលលេខ ៨ ឆ្នាំ១៩២៦ -១៩២៧ ត្រង់ទំព័រ៤៦ តទៅ ។
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/2324/Untitled-1-Recovered.jpg
Public date : 20, Jul 2026 (24,345 Read)
ព្រះយោគាវចរនេះកាលចម្រើនមេត្តាចេតោវិមុត្តិ តាមផ្លូវអប្បនានោះក្នុងផ្លូវណាមួយ ដូចបានពោលហើយដូច្នេះ (លោកសម្ដែងសមាធិខាងដើមដោយមិនបានយកមកដាក់ក្នុងសៀវភៅនេះទេ) រមែងបានអានិសង្ឃ១១ប្រការ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគជាម្ចាស់ត្រាស់ទុកដោយន័យថា អ្នកចំរើនមេត្តាចេតោវិមុត្តិ រមែងដេកលក់ដោយសុខដូច្នេះជាអាទិ៍។
- ក្នុងអានិសង្ឃ១១នោះ សេចក្ដីថាដេកលក់ជាសុខ មានអធិប្បាយថា ជនទាំងឡាយដែលដេកលក់នោះ (ដែលមិនបានមេត្តាចេតោវិមុត្តិ) រមែងប្រែប្រួលកាយទៅវិញទៅមកមុនសិនហើយ (ទើបដេកលក់ទៀត) មើលទៅជាទុក្ខយ៉ាងណា លោកអ្នកបានមេត្តាចេតោវិមុត្តិមិនលង់លក់ដូច្នោះទេ រមែងលក់ដោយសប្បាយសូម្បីលក់ស៊ប់ហើយក៏ដូចជាការចូលសមាបត្តិ (អ៊ីចឹង)។
- សេចក្ដីថា ភ្ញាក់ឡើងជាសុខ មានអធិប្បាយថា ជនទាំងឡាយដទៃកាលដែលភ្ញាក់ឡើងហើយក៏ធ្វើសំឡេងថ្ងូរ (ថ្ងូរស្ងាប) ពត់ខ្លួនផ្អៀងផ្អងចុះឡើងទៅមក មើលទៅជាទុក្ខយ៉ាងណាលោកអ្នកបានមេត្តាចេតោវិមុត្តិ មិនភ្ញាក់ឡើងយ៉ាងនោះទេ គឺរមែងភ្ញាក់ឡើងដោយសប្បាយ គឺមិនមានវិការ (អាការសុខប្លែក) ដូចផ្កាបុទុមរីកហើយដូច្នោះ
- សេចក្ដីថា មិនយល់សុបិនអាក្រក់ អធិប្បាយថាលោកអ្នកបានមេត្តាចេតោវិមុត្តិនោះ សូម្បីសុបិនឃើញ ក៏សុបិនតែនិមិត្តដែលល្អ ដូចជាថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ដូចជាកំពុងធ្វើការបូជា និងដូចជាកំពុងស្ដាប់ព្រះធម៌ ចំណែកជនទាំងឡាយដទៃ (សុបិន) ឃើញខ្លួនឯងដូចជាចោរលោមព័ទ្ធ (ចាប់ចង) ដូចជាត្រូវហ្វូងសត្វសាហាវធ្វើអន្តរាយឲ្យ និងដូចជាកំពុងធ្លាក់ (អន្លង់ជាដើម) យ៉ាងណា លោកអ្នកបានមេត្តាចេតោវិមុត្តិមិនឃើញសុបិនឃើញសេចក្ដីអន្តរាយយ៉ាងនោះទេ
- សេចក្ដីថា ជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងឡាយ គឺថាជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាគ្រឿងអលង្ការ គុជដែលពាក់ត្រង់ដើមទ្រូង និងប្រៀបដូចជាភួងផ្កាឈើដែលប្រដាប់ទុកហើយលើសីសៈដូច្នោះ។
- សេចក្ដីថា ជាទីស្រឡាញ់របស់អមនុស្សទាំងឡាយ គឺថាអ្នកចំរើនមេត្តាចេតោវិមុត្តិនោះ ជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងឡាយយ៉ាងណា ក៏រមែងជាទីស្រឡាញ់របស់អមនុស្សទាំងឡាយដូច្នោះដែរ ដូចមានព្រះវិសាខត្ថេរ (ជាសាធកដូច្នេះថា)
រឿងព្រះវិសាខត្ថេរបានឮថាព្រះវិសាខត្ថេរនោះ (កាលនៅជាគ្រហស្ថ) ជាកុដុម្ពីនៅក្នុងក្រុងបាដលិបុត្រ លោកនៅក្នុងក្រុងនោះឯងបានដឹងដំណឹងថា តម្ពបណ្ណិទ្វីប (គឺកោះលង្កា) ប្រដាប់ពេញទៅដោយជួរព្រះចេតិយ រុងរឿងដោយកាសាវភស្ដ ក្នុងទ្វីបនោះអ្នកណាៗអាចនឹងអង្គុយឬដេកបានក្នុងទីគ្រប់នៃដែលខ្លួនប្រាថ្នា សប្បាយទាំងពួងគឺឧតុសប្បាយ សេនាសនសប្បាយ បុគ្គលសប្បាយ ធម្មសវនសប្បាយប្រព្រឹត្តទៅបានយ៉ាងស្រួលក្នុងទ្វីបនោះដូច្នេះលោកទើបប្រគល់នូវគំនរនៃភោគទ្រព្យរបស់ខ្លួនឲ្យដល់បុត្រ និងភរិយាមានប្រាក់កហាបណៈដែលចងទុកនឹងជាយសំពត់ប៉ុណ្ណោះចេញអំពីផ្ទះទៅចាំទូកនៅមាត់សមុទ្រ រហូតដល់ទៅមួយខែ ព្រោះភាពជាអ្នកឆ្លាតក្នុងពាក្យសំដី លោកទិញរបស់ (របស់មានតម្លៃអាចទិញលក់ជួញជាជំនួញបាន) ពីកន្លែងច្រកនេះ ទៅលក់នៅច្រកនោះដោយកាលក្នុងកាលជាចន្លោះ (នៃការចាំទូក) មួយខែនោះឯង (លោក) អាចប្រមូលទ្រព្យបានដល់មួយពាន់កហាបណៈដោយការទិញដូរ ដែលប្រពៃតាមធម៌ លោកមកដល់មហាវិហារ (ក្នុងកោះលង្កា) ដោយលំដាប់ ហើយសូមបព្វជ្ជា ដែលភិក្ខុទាំងឡាយ នាំលោកទៅកាន់សីមាដើម្បីឲ្យបព្វជ្ជា លោកធ្វើថង់ប្រាក់មួយពាន់កហាបណៈនោះ ឲ្យធ្លាក់ចុះលើដីតាមប្រហោងជាយសំពត់ ភិក្ខុទាំងឡាយ (ឃើញហើយ) សួរថា នោះជាអ្វី? (លោក) ក៏ប្រាប់ថា លោកម្ចាស់កហាបណៈមួយពាន់ ភិក្ខុទាំងឡាយតឿនប្រាប់ថា នែឧបាសកបន្ទាប់ពីបានបព្វជ្ជាហើយទៅ លោកនឹងចាត់ចែងប្រើប្រាស់មិនបានទេ លោកចូរចាត់ចែងប្រើប្រាស់ឥឡូវនេះឯងចុះលោកទើបប្រកាសថា ណ្ហើយបើដូច្នោះមនុស្សទាំងឡាយមកកាន់ស្ថានទីជាទីដែលនាយវិសាខបព្វជ្ជា កុំមានដៃទទេត្រឡប់ក្នុងរង្វង់សីមាហើយ ទើបបព្វជ្ជាឧបសម្បទា (លោកនៅក្នុងឧបសម្បទភាវ) មានវស្សាគម្រប់ប្រាំហើយ (រៀន) ធ្វើមាតិកា២មាតិកាឲ្យស្ទាត់ជំនាញហើយ បវារណា (ចេញវស្សា) ហើយរៀនយកកម្មដ្ឋាន ដែលជាទីស្រឡាញ់ដល់ខ្លួន ហើយទៅនៅបំពេញវត្ត ជានិច្ចកាល ក្នុងវិហារមួយៗ (លោកគង់នៅអស់) រយៈពេល៤ៗខែ (យ៉ាងនេះដូច្នេះឯង)។
ព្រះវិសាខៈ (នោះត្រាច់ទៅបំពេញវត្ត)
ប្រព្រឹត្តយ៉ាងនោះហើយ (ថ្ងៃមួយ)
លោកឈរនៅកណ្ដាលព្រៃ (ពិចារណា)
មើលគុណធម៌របស់ខ្លួន និងបន្លឺសំឡេង (ឲ្យប្រាកដទុក)
ទើបបានពោលសេចក្ដីនេះថា
ខ្ញុំម្ចាស់ឧបសម្បទាមកអស់កាលប៉ុណ្ណា (នឹង)
មកក្នុងទីនេះដោយកាលប្រមាណប៉ុណ្ណា
ក្នុងចន្លោះនៃកាលប្រមាណប៉ុណ្ណោះនេះ
(សេចក្ដីខុសឆ្គង) របស់ខ្ញុំម្ចាស់មិនមានឡើយ
ឱ! ជាលាភពិតណាស់ លោកអ្នកនិរទុក្ខទាំងឡាយ។ លោកកំពុងដើរទៅ ចិត្តលបពត៌វិហារ ដល់ផ្លូវបែកជាពីរក៏ឈប់ ស្ងៀមនៅហើយគិតថា ផ្លូវនេះ ឬផ្លូវនេះហ្ន៎ ពេលនោះទេវតាអ្នកនៅនឹងភ្នំនោះឈរបង្ហាញលោកថា លោកម្ចាស់ផ្លូវនោះ លោកស្នាក់នៅចិត្តលបពត៌៤ខែហើយគិតថានឹងទៅក្នុងពេលព្រឹក ព្រហាមហើយ (ចូល) ចាំវត្ត ទេវតាអ្នកនៅនឹងដើមមណិលៈខាងដើមនៃផ្លូវដែលចង្ក្រម មកអង្គុយស្រែកយំនៅនឹងកាំជណ្ដើរព្រះថេរៈសួរថាអ្នកណានោះ? (ឆ្លើយថា) ខ្ញុំម្ចាស់ឈ្មោះលោកម្ចាស់ (ព្រះថេរៈសួរថា) យំធ្វើអ្វី? (ឆ្លើយថា) ទាក់ទងនឹងការទៅរបស់លោកម្ចាស់ (ព្រះថេរៈសួរថា) កាលបើអាត្មានៅទីនេះមានគុណអ្វីដល់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ (ឆ្លើយថា) បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលលោកម្ចាស់នៅទីនេះ ពួកអមនុស្សទាំងឡាយ មានមេត្តាដល់គ្នានិងគ្នា កាលបើលោកម្ចាស់ចេញទៅហើយគេទាំងឡាយក៏បង្កការឈ្លោះទាស់ទែងគ្នា និយាយពាក្យអាក្រក់ដល់គ្នានឹងគ្នា។
ព្រះថេរៈ ទើបមានថេរដីកាថា ប្រសិនបើអាត្មានៅទីនេះសេចក្ដីនៅជាសុខ (សេចក្ដីសប្បាយកើត) មានដល់អ្នកទាំងឡាយក៏រាប់ថាជាការល្អហើយ ដោយនៅនឹងចិត្តលបពត៌តទៅទៀត៤ខែ ហើយញ៉ាំងគមនចិត្ត (ការគិតនិងប្រព្រឹត្តទៅ) ឲ្យកើតឡើងដូចដើមទៀត ឯខាងទេវតាក៏ (មក) ស្រែកយំដូច្នោះទៀតដោយឧបាយនោះ ព្រះថេរៈនៅទីនោះរហូតបរិនិព្វានទៅក្នុងទីនោះឯង ភិក្ខុអ្នកមានមេត្តា ជាវិហារធម៌រមែងជាទីស្រឡាញ់របស់អមនុស្សទាំងឡាយដូច្នេះ។
ក្នុងសេចក្ដីថា ភ្លើងក្ដី ពិសក្ដី សស្ត្រាក្ដីមិនអាចចូលទៅរំខានបៀតបៀន អធិប្បាយថា ភ្លើងមិនរំខានគឺមិនចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់អ្នកមានមេត្តាជាវិហារធម៌ដូចភ្លើងមិនចូលទៅ (បៀតបៀន) ក្នុងរាងកាយរបស់ឧត្តរាឧបាសិកាដូច្នោះ ពិសក៏មិនរំខានគឺមិនចូល ទៅក្នុងរាងកាយរបស់អ្នកមានមេត្តាជាវិហារធម៌ ដូចពិសមិនចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះចុឡសិវត្ថេរៈ អ្នកសូត្រ សំយុត្តនិកាយ ដូច្នោះ សស្ត្រា ក៏មិនរំខាន គឺមិនចូលទៅក្នុង រាងកាយរបស់អ្នកមានមេត្តាវិហារធម៌ ដូចសស្ត្រាមិនចូលទៅ ក្នុងរាងកាយរបស់សង្កិច្ចសាមណេរដូច្នោះ មានអធិប្បាយថា ភ្លើងក្ដី ពិសក្ដី សស្ត្រាក្ដី រមែងមិនធ្វើរាងកាយរបស់លោកអ្នកមានមេត្តា ជាវិហារធម៌នោះឲ្យកម្រើកបាន ក្នុងន័យនេះបណ្ឌិតទាំងឡាយពោលរឿងទឹកដោះនៃមេគោ (ជានិទស្សនៈ) ខ្វះក៏បាន។
មានរឿងដំណាលថា មានមេគោមួយ ឈរបញ្ចេញកសីរធារា (សម្រក់ទឹកដោះ) ឲ្យដល់កូនគោ ព្រានម្នាក់នឹងចាក់មេគោនោះ ទើបកាន់លំពែងដងវែង បោះឆ្ពោះទៅ (ទៅ) របស់ខ្លួនរបស់មេគោនោះ (លំពែកនោះក៏ស្រាប់តែ) អណ្ដែតទៅដូចជាស្លឹកត្នោត (មិនចូល) (ទាំងនេះ) ដោយកម្លាំងនៃឧបចារសមាធិក៏មិនមែន ដោយកម្លាំងនៃអប្បនាសមាធិក៏មិនមែនឡើយ (តែ) ដោយសេចក្ដីដែលមេគោនោះ មានចិត្តស្រឡាញ់អាណិតជាកម្លាំងក្នុងកូនគោប៉ុណ្ណោះ មេត្តាមានអានុភាពច្រើនដូច្នេះឯង។
- ក្នុងន័យថា ចិត្តតាំងមាំរហ័ស គឺចិត្តរបស់ អ្នកមានមេត្តាជាវិហារធម៌ រមែងជាសមាធិបានរហ័សតែម្ដងការយឺតយូរនៃសមាធិចិត្តនោះមិនមានទេ។
- សេចក្ដីថា ពណ៌សម្បុរស្រស់ថ្លាផូរផង់ស្អាត ប្រការមួយនោះគឺ មុខរបរអ្នកមានមេត្តាជាវិហារធម៌នោះ រមែងមានពណ៌ស្រស់ថ្លាផូរផង់ដូច (ធាងស្លឹក) ត្នោតទុំដែលទើបតែជ្រុះចាកអំពីជួរដូច្នោះ។
- សេចក្ដីថា មិនវង្វេងទៀបនឹងធ្វើកាលកិរិយា មានន័យថាដែលឈ្មោះថាសម្មោហមរណៈ (សេចក្ដីវង្វេងទៀបនឹងស្លាប់) របស់អ្នកមានមេត្តា ជាវិហារធម៌រមែងមិនមាន លោកជាអ្នកមិនវង្វេងឡើយទៀបនឹងធ្វើកាលកិរិយានោះ គឺដូចជាដេកលក់ទៅដូច្នោះ។
សេចក្ដីថា កាលនៅមិនទាន់បន្លុះគុណធម៌ដែលក្រៃលែងជាងនោះ មានន័យថា ប្រការមួយ(នោះគឺ) អ្នកមានមេត្តាជាវិហារធម៌នោះកាលមិនអាចបន្លុះព្រះអរហត្ត ដែលជាគុណដ៏ក្រៃលែងជាងមេត្តាសមាបត្តិ ឃ្លាតចាកភពនេះហើយ រមែងចូលទៅដល់ព្រហ្មលោក (គឺចូលទៅកាន់ព្រហ្មលោក) ដូចជាការដេកលក់ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញដូច្នោះ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ មេត្តាចិត្ត
រៀបរៀងដោយ កែវ វិមុត្ត
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/3184/2026-07-19_16_24_57-Greenshot.jpg
Public date : 20, Jul 2026 (15,395 Read)
នៅក្នុងគម្ពីរមនេារថបូរណី អដ្ឋកថា បឋមរាជសូត្រ លេាកបានសម្តែងអំពី ទេវតារាល់ថ្ងៃឧបេាសថ ចុះមកកត់ឈ្មេាះបុគ្គលដែលបានធ្វេីល្អ ចូលនៅក្នុងបញ្ជីក្រាំងមាស ហេីយយកទៅប្រកាសឲ្យទេវតាដឹង កាលបេីទេវតាដឹងហេីយ ទេវតាសប្បាយចិត្ត ព្រេាះគិតថា នៅឋានទេវលេាក និងបរិបូណ៌ទៅដេាយទេវតា តែបេីមនុស្សទាំងឡាយ ចូលចិត្តធ្វេីអាក្រក់ ទេវតាទាំងឡាយ មិនសប្បាយចិត្តឡេីយ ។
បទថា អមច្ចា បារិសជ្ជា បានដល់ បារិចារិកទេវតា (ទេវតាទទួលប្រេី) ។ បទថា ឥមំ លេាកំ អនុវិចរន្តិ សេចក្តីថា បានឮថាក្នុងថ្ងៃ ៨ សេ្តចសក្កទេវរាជ ទ្រង់បញ្ញាស្តេចមហារាជទាំង ៤ ថាលេាកទាំងឡាយ ថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃ ៨ លេាកទាំងឡាយចូរត្រាច់ទៅកាន់មនុស្សលេាក ហេីយកត់យកឈ្មេាះ និងគេាត្ររបស់មនុស្សដែលធ្វេីបុណ្យមក ។ ស្តេចមហារាជទាំង ៤ នេាះ ក៏ត្រឡប់ទៅបញ្ជាបរិវារបស់ខ្លួនថា ទៅចុះលេាកទាំងឡាយ លេាកចូរត្រាច់ទៅកាន់មនុស្សលេាក សរសេរឈ្មេាះ និងគេាត្រ និងរបស់មនុស្សដែលធ្វេីបុណ្យចុះក្នុងផែនមាសហេីយនាំមកចុះ ។ បរិវារទាំងនេាះធ្វេីតាមពាក្យបញ្ជានេាះ ដេាយហេតុនេាះ ទេីបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ឥមំ លេាកំ អនុវិចរន្តិ ដូច្នេះ ។
បទថា កិច្ចិ ពហូ ជាដេីម ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុក ដេីម្បីសម្តែងអាការត្រួតត្រាមេីលរបស់ទេវតាទាំងនេាះ ។ ពិតមែន ទេវតាទាំងឡាយត្រាច់ទៅត្រួតត្រាមេីល ដេាយអាការដូចពេាលមកនេះ ។ តេីអ្នកចង់ឲ្យទេវតាកត់ឈ្មេាះអ្នកចូលបញ្ជីក្រាំងមាស ឬចង់ឲ្យស្តេចយមរាជកត់ឈ្មេាះអ្នកចូលបញ្ជីខ្មៅ?
អត្ថបទស្រង់ចាកពីសៀវភៅ » សីលមយៈ
ព្រះពុទ្ធដីកាបក្សីត្រដេវវុិច ស៊ូប្រថុយលះបង់ជីវិតរក្សានូវពង យ៉ាងណា មេម្រឹកចាមរី ស៊ូប្រថុយលះបង់ជីវិត រក្សានូវរេាមកន្ទុយ យ៉ាងណា កុដុម្ពីក៏មានកូនសម្លាញ់តែមួយ រក្សានូវកូន យ៉ាងណា បុរសមានភ្នែកម្ខាង រក្សានូវភ្នែកមួយយ៉ាងណា, លេាកទាំងឡាយ ចូររក្សានូវសីល របស់ខ្លួនអេាយជាទីស្រលាញ់ពេញចិត្តអេាយណាស់ ចូរប្រកបដេាយសេចក្តីគេារព សព្វៗកាល (អេាយដូចជាបក្សី ត្រដេរវវុិច រក្សាពងជាដេីម) យ៉ាងដូច្នេាះចុះ ។
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/875/2026-07-19_15_40_42-Greenshot.jpg
Public date : 19, Jul 2026 (17,134 Read)
បញ្ហាកំណាញ់ទាក់ទងទៅនឹងការប្រកាន់បញ្ចខន្ធថា ជាតួខ្លួន ការកំណញ់ហួងហែងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅជារបស់អ្នកដទៃឡើយ ។ វាជាការរវល់កង្វល់ខ្វាយខ្វល់ដ៏ក្រៃលែងដើម្បីខ្លួនឯង ទាំងដែលខ្លួនឯងមិនមានដោយបរមត្ថផងនោះ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឲ្យតែមានសទ្ធាជឿថា សត្វលោករមែងប្រព្រឹត្តទៅតាមកម្ម ប្រាកដជាមានការឲ្យទាន ព្រមទាំងសេចក្តីល្អផ្សេងៗទៀត ជាពុំខាន ។
នៅក្នុងបុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ១០ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សម្តែង ទានមយ បុណ្យមុនគេ ទាំងដែលព្រះសុមេធបណ្ឌិតពិចារណារកធម៌ ដើម្បីបំពេញឲ្យបានត្រាស់ដឹងជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏ពិចារណាឃើញទានបារមីមុនគេដែរ ដូច្នេះ សេចក្តីកំណាញ់ ពិតជាបញ្ហាធំដុំណាស់ក្នុងជីវិត ត្រូវប្រញាប់លះកាត់មុនគេឲ្យហើយ សូម្បីអនុបុព្វីកថា ក៏ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងនូវទានកថាមុនបង្អស់ ក្នុងដំណើរចេញចាកពីមនុស្សលោក ឆ្លងកាត់ទេវលោកចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វានតាមលំដាប់នៃកថាផងដែរ ។
បក្សីជាប់ទ្រុង ប្រាថ្នាហើរចេញ ប៉ុន្តែមនុស្សយើងវិញ ពិតជាមិនងាយចង់ចេញពីទ្រុងមាសទ្រុងប្រាក់ដាក់គុកខ្លួនឯងនេះឡើយ ។ ការឲ្យទានគឺជាវិធានការដើម្បីសេរីភាពរបស់ចិត្ត ចេញពីទ្រុងដ៏ចង្អៀតចង្អល់និងសៅហ្មង ។ ព្រះបរមសាស្តា ត្រាស់ប្រារព្ធ នាយចុន្ធកម្មារបុត្រក្នុងថ្ងៃបរិនិព្វានថា បុណ្យរមែងចម្រើនព្រោះការឲ្យទាន ។
ព្រះរដ្ឋបាលត្ថេរ ពោលថា មនុស្សទាំងឡាយ បានទ្រព្យជាទីពេញចិត្តហើយមិនឲ្យទាន ព្រោះហេតុតែមោហៈ ដូច្នេះទានគឺជាពន្លឺរស្មីនៃដួងវិញ្ញាណ ។ ក្នុងសំយុត្តនិកាយ ទេវតាបានពោលថាបុគ្គលឲ្យទានមិនបាន ព្រោះសេចក្តីកំណាញ់ និងសេចក្តីប្រមាទ ដូច្នេះបុគ្គលអ្នកឲ្យទាន ឈ្មោះថាប្រឆាំងនឹងសេចក្តីកំណាញ់ផង ដើរក្នុងផ្លូវនៃការមិនប្រមាទផង ។
សេចក្តីកំណាញ់ គឺជារោគក្តៀនមួយប្រភេទរបស់ចិត្ត គប្បីប្រើថ្នាំបញ្ចុះដោយការឲ្យទានដ៏បរិសុទ្ធ ពោលគឺឲ្យទាន ព្រោះឃើញទោសនៃសេចក្តីកំណាញ់នោះ ។ បុគ្គលកំណាញ់រមែងចាប់កំហុសស្មូម ហើយគិតថាខ្លួនឯងឆ្លាត ប៉ុន្តែតាមពិត វាជាការទន់ខ្សោយនូវបញ្ញាចក្ខុក្នុងការសម្លឹងមើលលោកនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់នៅក្នុងរឿងអសទិសទានថា បុគ្គលពាលទាំងឡាយ មិនសរសើរនូវការឲ្យទានឡើយ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញ រមែងអនុមោទនានូវទាន ។
សេចក្តីកំណាញ់ជាខ្នោះជើង ដែលធ្វើឲ្យលំបាកនឹងដើរទៅកាន់ព្រះនិពា្វន ប៉ុន្តែវាងាយនឹងទាក់ជើងឲ្យដួលធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិ ឯចំណែកសោតាបត្តិមគ្គជាគ្រឿងរំលាយខ្នោះ មិនឲ្យជាប់ជើងទៀតឡើយ ។
ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ " គតិធម៌ "
រៀបរៀងដោយ លោកគ្រូអគ្គបណ្ឌិតធម្មាចារ្យ ប៊ុត-សាវង្ស ។
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/3225/2026-07-14_15_37_21-Greenshot.jpg
Public date : 14, Jul 2026 (19,794 Read)
អដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាមគ្គនាំទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ ព្រះនិព្វានព្រះសទ្ធម្មចែកជា ៣ ប្រភេទគឺ ៖
១- បរិយត្តិធម៌ ពុទ្ធវចនៈ ព្រះត្រៃបិដកសំដែងអំពីគោលធម៌ របៀបបែបផែន ដំបូន្មាន ច្បាប់សម្រាប់ប្រតិបត្តិ ដែលពុទ្ធបរិស័ទត្រូវរៀនស្វាធ្យាយ ទ្រទ្រង់ បង្ហាត់បង្រៀន សំដែងប្រាប់ដល់អ្នកដទៃ។
២- បដិបត្តិធម៌ ធម៌សម្រាប់ប្រតិបត្តិប្រព្រឹត្តតាម បានដល់ សីល សមាធិ បញ្ញា ឬសេចក្ដីប្រតិបត្តិតាមធ្វើតាម កាន់តាមនូវធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ ដែលខ្លួនបានរៀន បានស្ដាប់ បានចេះដឹង ដើម្បីឲ្យដល់នូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់ដល់ ឲ្យសំរេចនូវធម៌ដែលខ្លួនមិនទាន់សំរេច ដើម្បីឲ្យជាក់ច្បាស់។
៣- បដិវេធធម៌ ការត្រាស់ដឹង បានដល់កិរិយាបានសំរេច បានជាក់ច្បាស់ ចាក់ធ្លុះនូវបរមត្ថៈ គឺមគ្គ ផល និព្វាន ដែលជាផលសំរេច អំពីការរៀនស្ដាប់ចេះដឹង និងប្រតិបត្តិនោះ។
វេនេយ្យសត្វដូចអ្នកដំណើរព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដូចអ្នកស្គាល់ផ្លូវ បង្ហាញផ្លូវត្រង់បរិយត្តិធម៌ដូចជាផ្លូវត្រង់បដិបត្តិធម៌ដូចជាដំណើរទៅតាមផ្លូវត្រង់នៃអ្នកដំណើរបដិវេធធម៌ដូចជាដំណើរទៅដល់កន្លែងដែលត្រូវទៅឲ្យដល់នៃអ្នកដំណើរ ។ ព្រះសទ្ធម្មទាំង ៣ ប្រភេទនេះ បណ្ឌិតគប្បីលើកយកអរិយមគ្គមានអង្គ ៨ មកពិនិត្យឲ្យយល់ច្បាស់ថាការរៀនចេះចាំបង្រៀនសំដែងនូវមគ្គ នោះជាបរិយត្តិការប្រឹងប្រែងប្រតិបត្តិប្រព្រឹត្តតាមអង្គមគ្គ នោះជាបដិបត្តិការបានសំរេចនូវអង្គមគ្គ នោះជាបដិវេធៈ ។
អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ ៖
១- សម្មាទិដ្ឋិ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ
២- សម្មាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ
៣- សម្មាវាចា សំដីត្រូវ
៤- សម្មាកម្មន្តៈ ការងារត្រូវ
៥- សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ
៦- សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ
៧- សម្មាសតិ ការរលឹកត្រូវ
៨- សម្មាសមាធិ ការដំកល់ចិត្តឲ្យនឹងត្រូវ
សម្មាទិដ្ឋិៈ ប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ បានដល់ប្រាជ្ញាដឹងក្នុង អរិយសច្ចៈ ៤
១- ទុក្ខៈ ធម្មជាតិដែលនាំឲ្យ លំបាកព្រួយមាន ជាតិ ជរា មរណៈ ជាដើម
២- ទុក្ខសមុទយៈ ហេតុបណ្ដាលឲ្យ កើតទុក្ខ បានដល់តណ្ហា
៣- ទុក្ខនិរោធៈ ព្រះនិព្វានរំលត់តណ្ហាបណ្ដាលទុក្ខ
៤- ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា មធ្យមមាគ៌ានាំឲ្យទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ
សម្មាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ បានដល់សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ ៣ យ៉ាងគឺ
១- នេក្ខម្មសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការចេញចាកកាម
២- អព្យាទសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការមិនព្យាបាទ
៣- អវិហឹសាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះក្នុងការមិនបៀតបៀន
សម្មាវាចាៈ សំដីត្រូវ បានដល់ការវៀរចាក វចីទុច្ចរិត ៤ យ៉ាង គឺ
១- មុសាវាទា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាពោលកុហក
២- បិសុណាយ វាចាយ វេរមណី ការវៀរចាកសំដីញុះញង់
៣- ផរុសាយ វាចាយ វេរមណី ការវៀរចាកសំដីទ្រគោះ
៤- សម្ផប្បលាបា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាពោលរឿងឥតប្រយោជន៍
សម្មាកម្មន្តៈ ការងារត្រូវបានដល់ការវៀរចាក កាយទុច្ចរិត ៣ យ៉ាងគឺ
១- បាណាតិបាតា វេរមណី ការវៀរចាកកិរិយាបំបាត់ប្រាណសត្វ
២- អទិន្នាទានា វេរមណី ការវៀរចាកការកាន់យកវត្ថុដែលគេមិនឲ្យ
៣- កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី ការវៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ
សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវសម្រាប់គ្រហស្ថ បានដល់ការវៀរចាកជំនួញខុស កិរិយាលះបង់ការបំបាត់ដោយជញ្ជីង ជាដើម ការធ្វើជាសាក្សីកោងការល្មោភសំណូក ហើយប្រកបអាជីវកម្ម ដោយវណិជ្ជកម្មដែលនាំឲ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិចំរើនដោយវិជ្ជាជីវៈ ដ៏យុត្តិធម៌ដោយកសិកម្ម ជាឧត្តមកម្ម និងគោរក្ខកម្មសម្រាប់បព្វជិត បានដល់ការលះបង់មិច្ឆាអាជីវៈដោយអនេសនៈបាបធម៌ មានទូតកម្ម វេជ្ជកម្មជាដើម ការត្រាច់ទៅកាន់អគោចរដ្ឋាន ហើយចិញ្ចឹមជីវិត ដោយភិក្ខាចរិយធម៌ដ៏ស្មើ ឬបច្ច័យដែលកើតឡើងតាមធម៌ ។
សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ បានដល់ សម្មប្បធាន គឺការបង្កើតឆន្ទៈ ព្យាយាមប្រារព្ធ វីរិយៈ តាំងបធាន ផ្គងចិត្តៈ
-ដើម្បីមិនឲ្យអកុសលធម៌លាមក មិនទាន់កើតឡើង កើតឡើងបាន
-ដើម្បីលះបង់នូវអកុសលធម៌លាមកកើតឡើងហើយ
-ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌មិនទាន់កើតឡើង កើតឡើង
-ដើម្បីឲ្យកុសលធម៌កើតឡើងហើយ ឋិតនៅ មិនសាបសូន្យ ឲ្យចំរើនច្រើនឡើង ឲ្យចំរើនទូលំទូលាយ ឲ្យបរិបូណ៌
សម្មាសតិៈ ការរលឹកត្រូវ បានដល់ សតិប្បដ្ឋាន ៤ គឺ
១- កាយានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិខ្ជាប់ខ្ជួនពិចារណារឿយៗ ក្នុងកាយ
២- វេទនានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយៗ ក្នុងវេទនា
៣- ចិត្តានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយៗ ក្នុងចិត្ត
៤- ធម្មានុបស្សនាសតិប្បដ្ឋាន កិរិយាដំកល់សតិ ខ្ជាប់ខ្ជួន ពិចារណារឿយៗ ក្នុងធម៌
សម្មាសមាធិៈ សមាធិត្រូវ បានដល់ ឈាន ៤ ដែលភិក្ខុស្ងប់ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ ចាកអកុសលធម៌ទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេច គឺ
១- មឋមជ្ឈាន ប្រកបដោយ វិតក្កៈ វិចារៈ មានបីតិ សុខៈ កើតអំពីវិវេគ
២- ទុតិយជ្ឈាន រម្ងាប់វិតក្កៈ វិចារៈ ថ្លាល្អខាងក្នុង មានឯកោទិភាពចិត្ត មានបីតិសុខ កើតអំពីវិវេគ
៣- តតិយជ្ឈាន ប្រាសចាកបីតិ មានសុខៈ និងឧបេក្ខា
៤- ចតុត្ថជ្ឈាន លះបង់សុខនិងទុក្ខ មិនមានសោមនស្សទោមនស្ស ជាអទុក្ខមសុខៈ មានសតិប្រកបដោយឧបេក្ខាដ៏បរិសុទ្ធ
បណ្ដាមគ្គទាំង ៨ ៖
-សម្មាទិដ្ឋិ ញ៉ាំងលោកឲ្យដឹងច្បាស់នូវ អនិច្ចតា ទុក្ខតា អនត្តតានូវសមុទ័យនៃលោកប្បញ្ហា គឺតណ្ហានូវឧបាយដោះ និង កិរិយាដោះ
-សម្មាសង្កប្បៈ ឲ្យស្គាល់សមុដ្ឋានអសន្តិភាព គឺកាមៈ ព្យាបាទៈ វិហឹសា ហើយឲ្យសាងសន្តិភាពដោយកាមវិរតិ ព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ ជាធម៌ស្ងួនលោក
-សម្មាវាចា ឲ្យមានសច្ចៈ មានសន្តិភាពសាមគ្គីអរិយធម៌ដោយវាចា និងវាចាប្រកបដោយប្រយោជន៍
-សម្មាកម្មន្តៈ ឲ្យគោរពសិទ្ធិ សេរីភាព អធិបតេយ្យ ដែលមានសំរាប់កាយិកចេតសិកសុខជីវិត សវិញ្ញាណកា វិញ្ញាណកទ្រព្យ គ្រាមធម៌
-សម្មាអាជីវៈ ឲ្យប្រកបអាជីវកម្មដោយធម៌
-សម្មាវាយាមៈ ឲ្យលះបង់អាលស្យភាព (កំជិល) ដែលជាប្រធានអកុសលធម៌
-សម្មាសតិ ឲ្យមានសតិសម្បជញ្ញៈជានិច្ចថា “លោកមានសមភាពទៅវិញទៅមក” ព្រោះលោកជាទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ ឋិតនៅក្នុងអាណា អនិច្ចតា ទុក្ខតា អនត្តតា ដូចគ្នា ជាប់ចោទលោកប្បញ្ញា ដូចគ្នា
-សម្មាសមាធិ ឲ្យមានចិត្តស្អាតផូរផង់ តាំងនៅមាំមួន ចំពោះសត្វ និងសង្ខារ
មគ្គទាំង ៨ នេះចាត់ចូលក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ គឺ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ ចូលក្នុង អធិប្បញ្ញា សិក្ខាសម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ ចូលក្នុង អធិសីល សិក្ខាសម្មាវិយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ ចូលក្នុង អធិចិត្ត សិក្ខា ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា មានគោលធម៌ប៉ុណ្ណេះជាដើម ដែលជាពន្លឺបំភ្លឺលោក ឲ្យភ្លឺស្វាងចាកមហន្ធការ គឺ អវិជ្ជា ហើយឲ្យស្គាល់មធ្យោបាយសាងសន្តិភាពសម្រាប់សាកលលោក និងឯកន្តសន្តិភាព គឺសន្តិភាពសម្រាប់ខ្លួន នាបច្ចុប្បន្ន អនាគត និងសន្តិភាព រួចចាកអណាលោករាជ និងលោកប្បញ្ញានាអវសានជាតិ ។ រវាងសតវត្សទី ២៥ នៃពុទ្ធសករាជពិភពលោកក្នុងកំឡុងកាំរស្មីអាទិត្យ ត្រូវលោកសង្គ្រាមគំរាមយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះលោកខ្វះមនុស្សធម៌ ដល់គំរប់ ២៥០០ វស្សានៃពុទ្ធសករាជ ក៏មានចិត្តស្នេហាសន្តិភាពបាននាំគ្នាធ្វើបុណ្យរំលឹករយៈកាល ២៥០០ វស្សា ដើម្បីសន្តិភាព ប៉ុន្តែសន្តិភាពមិនមែនមានត្រង់អំនួតថា “ ខ្ញុំធ្វើពិធីនេះដែរ” ទេ ព្រោះដំណើរនោះជាអាកប្បកិរិយាក្លែងបន្លំក៏សឹងមាន សន្តិភាពឥតអាមិស មាននៅត្រង់ការប្រតិបត្តិតាមគោលនៃព្រះសទ្ធម្ម ៨ ដែលពោលមកហើយនោះពិត ៗ ។ បើលោកត្រូវការសន្តិភាព ស្រឡាញ់សន្តិភាព សូមអញ្ជើញធ្វើតាមគោលព្រះសទ្ធម្ម ៨ នោះចុះ។
(ដកស្រង់ចេញពី ធម្មប្បជោត រៀបរៀងដោយព្រះមហា អ៊ុក អ៊ឺន ក្នុងទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៥៨ ចុះផ្សាយដោយវិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ)
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/1819/2026-07-14_15_44_46-Greenshot.jpg
Public date : 14, Jul 2026 (76,435 Read)
មគ្គទាំង ៨ ប្រការនេះ លោកសង្គ្រោះចូលជាត្រៃសិក្ខាគឺ៖
១. សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្ដីឃើញត្រូវសម្មាសង្កប្ប សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវសង្គ្រោះជាបញ្ញាសិក្ខាព្រោះជាគុណជាតិធ្វើបុគ្គលអ្នកសិក្សាឲ្យកើតប្រាជ្ញា សេចក្ដីដឹងច្បាស់របស់ពិត របស់មែន ។
២. សម្មាវាចា សំដីត្រូវសម្មាកម្មន្ត ការងារត្រូវសម្មាអាជីវ ចិញ្ចឹមជិវិតត្រូវសង្គ្រោះជាសីលសិក្ខា ព្រោះជាគុណជាតិ ធ្វើបុគ្គលអ្នកសិក្សាឲ្យមានសីល គឺរក្សាកាយ វាចារាបសា។
៣. សម្មាវាយាម សេចក្ដីព្យាយាមត្រូវសម្មាសតិ សេចក្ដីរឭកត្រូវសម្មាសមាធិ ព្រោះជាគុណជាតិធ្វើបុគ្គលអ្នកសិក្សា ឲ្យមានចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ ។
ការបើសង្គ្រោះយ៉ាងនេះ ក៏ធ្លុះសេចក្ដីឲ្យឃើញច្បាស់ថាមគ្គប្រកបដោយអង្គ៨ មានសេចក្ដីរួមចូលគ្នាជាត្រៃសិក្ខាដោយប្រការដូច្នេះ។អរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ នេះហើយ ដែលជាផ្លូវដ៏ប្រសើរអាចធ្វើដំណើរនៃយោគាវចរកុលបុត្រអ្នកប្រាថ្នា នឹងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ឲ្យបានសម្រេចដូចបំណង។ពាក្យដែលពោលសរសើរព្រះនិព្វានថា ជាធម៌ដ៏ឧត្ដមដូចពោលមកហើយនេះ រាប់ថាជា ពុទ្ធសាសនា ពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ គឺព្រះពុទ្ធរាល់ព្រះអង្គដែលបានត្រាស់ក្នុងកាលទាំងពួង តែងទ្រង់ប្រដៅដូច្នេះ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ឱវាទបាតិមោក្ខ
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/189/Unti3456tled-1.jpg
Public date : 14, Jul 2026 (97,842 Read)
ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនាបានធ្វើការបង្ហាញរូបរាង និងចាប់បង្ហូតនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរគឺ នាឱកាសបុណ្យពាក់កណ្តាលសាសនា ក្នុងពុទ្ធសករាជ២៥០០នៅទីក្រុងភ្នំពេញគឺក្រោយពេលដែលសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត យាងមកពីប្រជុំមហាសន្និបាតប្រមុខដឹកសង្ឃពុទ្ធសាសនាទូទាំងពិភពលោក នាប្រទេសឥណ្ឌារួចនោះ។
ទង់ព្រះពុទ្ធសាសនា មានប្រាំពណ៌ ហើយពណ៌នីមួយៗ តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងផ្តល់ជាគតិអប់រំដល់ពុទ្ធសានិកដូចតទៅ:
* ពណ៌ខៀវ តំណាងអោយព្រះរាជសកម្មភាពព្រះពុទ្ធ កាលទ្រង់ស្ម័គ្រ ព្រះទ័យឆ្កៀលព្រះនេត្រទាំងសងខាង បូជាថ្វាយដល់ឥន្ទព្រាហ្មណ៏ ដើម្បីប្រាថ្នាការត្រាស់ដឹង ។
តាមរយ:ពណ៌ខៀវ តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពនេះ គឺចង់អប់រំទូន្មានពុទ្ធសាសនិកទាំងអស់ឲ្យ មានភាពជ្រះថ្លាហ៊ានលះបង់វត្ថុជាទីស្រលាញ់ដើម្បីជួយសង្គ្រោះជនស្រោចស្រង់មនុស្សពីអន្លង់ទុក្ខ ពីអន្លង់អវិជ្ជា ឆ្ពោះទៅកាន់ ទីបរមសុខ។
* ពណ៌លៀង តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពព្រះពុទ្ធ ដែលទ្រង់បានពន្លះសាច់ សម្រក់ឈាមរបស់ព្រះអង្គឲ្យដល់ឥន្ទ្រព្រាហ្មណ៏ ដើម្បីបំពេញសាច់ខ្វះខាត និង លាបលន តុបតែងលំអរបង្គ្រប់សាច់បដិមាពុទ្ធអង្គ ដែលខ្វះចន្លោះ បំណងសម្រេចការត្រាស់ដឹង ។
តាមរយ:ពណ៌តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពនេះ គឺចង់បណ្តុំបណ្តាលកម្លាំង សទ្ធាដល់ ពុទ្ធបរិសទ្ធឲ្យរួមគ្នា បរិច្ចាគអ្វីៗដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរួមចំណែកកសាងបដិមាស្នងព្រះពុទ្ធអង្គ សម្រាប់ទុកជាទីសក្ការ:បូជាតរៀងរហូតទៅ ។
* ពណ៌ក្រហម តំណាងកាល ដែលព្រះពុទ្ធស្ម័គ្រ ព្រះហទ័យពុះទ្រូងរូង យកថ្លើម និងឈាមតាមការចង់បានរបស់ពេទ្យហ្ម ដើម្បីយកទៅបឺតស្រូបពិសពស់ពីព្រោះព្រះមាតាដែលត្រូវពស់អសិរពិសចឹក ហើយតម្រូវត្រង់ឳសថ បែបនេះ ទើបសង្ក្រោះអាយុជីវិតព្រះមាតាព្រះអង្គបាន ។
តាមរយ:ពណ៌ ព្រះរាជសកម្មភាពនេះ គឺជាការផ្តល់ដំបូន្មានពុទ្ធបរិស័ទ្ធ ត្រូវមានសន្តានចិត្តតបគុណមាតាបិតាដែលជា ” ព្រះរស់” អោយបានល្អទោះបីជាខ្លួនត្រូវលះបង់ជីវិតក៏ដោយ។
* ពណ៌គ្រាប់ខ្នុរ ឬ ហង្សបាទ តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពព្រះពុទ្ធសម្រេច ព្រះទ័យប្រគល់ជីវិតអោយយក្សស៊ី ប្តូរនឹងជីវិតមាតាដែលយក្សចង់ស៊ី ឲ្យលោកមានជីវិតរស់រានតទៅទៀត។
តាមរយ:ពណ៌តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពនេះ គឺចង់ធ្វើកាអប់រំពុទ្ធសាសនិកឲ្យមានចិត្តកត្តញ្ញូកតវេទីចំពោះមាតាបិតា តាមរយ:ការផ្គត់ផ្គង់ ទំនុកបម្រុងបាយទឹកជូនលោកទាំងពីរ អោយបានឆ្អែតឆ្អល់មិនខ្លួនជាប្រចាំ។
* ពណ៌ស តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពព្រះពុទ្ធ កាលដែលព្រះអង្គយោងយកកំណើតជាព្រះវេស្សន្ត ពេលនោះទ្រង់បានប្រទានដំរីស បច្ច័យនាគជាដំរីមង្គល នគរស្រីពិរាស្រ្ត ទៅឲ្យអ្នកស្រុក កលិង្គរាស្រ្ត ដើម្បីជួយស្រោចស្រង់រាស្រ្តនគរនោះពីការរាំងស្ងួតពីទុរភិក្ស។
តាមរយ:ពណ៌តំណាងព្រះរាជសកម្មភាពនេះ គឺចង់អប់រំ ពុទ្ធបរិស័ទ្ធឲ្យមានចិត្តចែករំលែកសេចក្តីសុខផ្ទាល់ខ្លួនដល់អ្នកស្រុកដ៏ទៃ ក្រៅពីជាតិខ្លួន សម្រាប់ឲ្យពួកគេមានលិទ្ធភាពអាចរស់នៅសុខសាន្ត មិនប្រកាន់ពណ៌ សម្បុរជាតិសាសន៍ឡើយ។
ដកស្រង់ពីសៀវភៅពុទ្ធិវប្បធ៌មទូទៅ
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/1935/2026-07-14_12_43_57-Untitled_-_Notepad.jpg
Public date : 14, Jul 2026 (10,420 Read)
អារម្មណប្បច្ច័យគឺជាជីវិតប្រចាំថ្ងៃ នៃចិត្តចេតសិក ។រូបកាយជាធាតុមិនដឹង មិនគិត មិនពិចារណា មិនសោយអារម្មណ៍ មិនមែនជាសត្វ ប៉ុន្តែអាស្រ័យនឹងរូបកាយ នេះមានចិត្តចេតសិកកើតឡើងបន្តជាប់ខណៈគ្នា មានរបៀបត្រឹមត្រូវជា ចិត្តនិយាម គឺទំនៀមទៀងទាត់ ជាវិធីតាមច្បាប់កំណត់នៃការកើត តាមជាតិ តាមកិច្ច តាមស្ថាន តាមអារម្មណ៍ ៘ ចិត្តចេតសិកជាធម្មជាតិដឹងនូវអារម្មណ៍ដែលអារម្មណ៍នោះ បាននាំឱ្យចិត្តចេតសិកហ្នឹងឯងកើតឡើង ដោយ អារម្មណប្បច្ច័យ ព្រោះចិត្តចេតសិក មិនអាចដឹងអារម្មណ៍ ដទៃណា ក្រៅអំពីអារម្មណ៍ដែលនាំឱ្យខ្លួនឯងកើតឡើង ហ្នឹងទេ ។ បុគ្គលពិចារណានូវទានដែលបានឱ្យហើយក្តី ឬពិចារណានូវកុសលដទៃៗទៀតក្តី ដោយចិត្តជ្រះថ្លា តាមពិត បុគ្គលអ្នកពិចារណានោះ ក៏គឺជាមហាកុសលចិត្ត ៨ដួង ចេតសិក ៣៣ ហ្នឹងឯង មិនមែនជាគ្រហស្ថ ឬ បព្វជិត ឡើយ ។
ការពិចារណាចំពោះកុសល ដែលបានសន្សំទុកល្អ ហើយ ក្នុងកាលមុន បុគ្គលអ្នកពិចារណានោះ មានចិត្ត ជ្រះថ្លាយ៉ាងណាៗ ប៉ុន្តែដែលថាបុគ្គលនោះក៏គឺ មហាកុសល ចិត្ត និង ចេតសិកជាតួពិចារណា កើតរលត់បន្តគ្នា ដោយ មានបុណ្យកុសលក្នុងកាលមុនជាអារម្មណប្បច្ច័យ ។ ទោះជាបុគ្គលអ្នកពិចារណាឈានក្តី បុគ្គលអ្នកពិចារណាគោត្រភូវោទានៈក្តី បុគ្គលអ្នកពិចារណាមគ្គក្តី មិន មានអ្វីក្រៅអំពីមហាកុសលចិត្តុប្បាទ ជាតួពិចារណាតែ ប៉ុណ្ណោះ ពិចារណាហើយរលត់ទៅ សូន្យទៅ ត្រូវចិត្តុប្បាទ ថ្មីៗកើតបន្ត សុទ្ធតែជា ធម្មាគឺពួកបរមត្ថធម៌ ជាតំណនៃ សង្ខារធម៌សុទ្ធ រកសត្វក្នុងគំនរនៃសង្ខារធម៌ពុំមានឡើយ នៅផ្ទះចិត្តចេតសិកផ្សេង អាស្រ័យអារម្មណប្បច្ច័យ នៅឯផ្ទះ ចេញទៅផ្សារ ចិត្តចេតសិកផ្សេង អាស្រ័យអារម្មណប្បច្ច័យនៅឯផ្សារ ឃើញរូបចិត្តចេតសិកផ្សេង ឮ សំឡេង ចិត្តចេតសិកផ្សេង ធំក្លិន ដឹងរស ដឹងផោដ្ឋព្វៈ ចិត្ត ចេតសិកផ្សេង មិនមានតួខ្លួន តួសត្វបុគ្គល ជា អ្នកដឹងអារម្មណ៍ឡើយ កាលចិត្តចេតសិករលត់ អស់ពុំមានសល់ ដោយប្រការណា សេចក្តីដឹងខ្លួនថា អញ នៅក្នុងរូបក្ខន្ធសុទ្ធនេះ ពុំមានទេ ។
ព្រះអរិយបុគ្គល ពុំមានសេចក្តីត្រិះរិះថា ចិត្តចេតសិក ជាខ្លួនអញ ហើយក៏មិនបានត្រិះរិះថា មានខ្លួនអញផ្សេង អំពីចិត្តចេតសិកទៀតដែរ ។ ដោយឡែកអំពីរូបកាយ ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ មិនមាន អ្វីក្រៅអំពីការប្រព្រឹត្តិទៅនៃចិត្តចេតសិកដែលជាតួដឹងអារម្មណ៍ឡើយ ។ ចិត្តចេតសិក មិនមានអ្វីជារបស់ខ្លួនសោះ កាលដែល កើតឡើងហើយការពារតែខ្លួនឯងមិនបានផង តាមពិត ចិត្តចេតសិក រូប គឺគ្រាន់តែជាផលនៃបច្ច័យតែប៉ុណ្ណោះ ។
ការសិក្សាអំពីអារម្មណប្បច្ច័យ មានប្រយោជន៍ធំ ធេងដល់ការយល់អំពីជីវិតពិត និង មានប្រយោជន៍យ៉ាង សំខាន់ គឺជំនួយដល់ការចំរើនសតិប្បដ្ឋាន ។ បុគ្គលដែលមិនបានអប់រំចិត្តក្នុងធម៌របស់ព្រះអរិយៈ មិនបានហ្វឹកហាត់ចិត្តក្នុងធម៌របស់សប្បុរស រមែងមិនបាន ឃ្លាតឆ្ងាយអំពីបញ្ចក្ខន្ធឡើយ ជាប់ដោយចំណងគឺ សេចក្តី ប្រកាន់ថា បញ្ចក្ខន្ធជាខ្លួនអញ ។
បុគ្គលដែលប្រកាន់មាំនូវបញ្ចក្ខន្ធ រមែងនិយមចូល ចិត្តធ្វើការងារមិនជាប្រយោជន៍ ដោយសំគាល់ថា មានខ្លឹម សារក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួន គឺដោយច្រើននិយមការងារដែល សប្បាយរីករាយភ្លើតភ្លើន ជួបជុំគ្នានិយាយសើចលេង ៘ ហើយក៏និយមចូលចិត្តណាស់ដែរ ក្នុងការនិយាយ រឿងប្លែកៗរបស់អ្នកដទៃ សូម្បីកំហុសបន្តិចបន្តួចរបស់គេ ក៏ខំចាំទុកមិនភ្លេច សំរាប់និយាយនៅពេលជួបអ្នកនេះ អ្នក នោះ ព្រោះគិតថា បើបាននិយាយអំពីរឿងអាក្រក់របស់គេ ច្រើននាក់ទៅ ធ្វើឱ្យខ្លួនឯងបានប្រសើរឡើង ដូច្នេះហើយ ទើបបានជាពោលថា ខ្ញុំមិនអញ្ចឹងទេ ។
ម៉្យាងទៀត អ្នកប្រកាន់មាំចំពោះបញ្ចក្ខន្ធ និយម បង្ករឿងឈ្លោះ ចូលចិត្តស្តីបន្ទោសឱ្យអ្នកដទៃ ហើយឆ្ងាញ់ ក្នុងការនិយាយពាក្យបញ្ឈឺចិត្តឱ្យគេណាស់ ព្រោះថាបើអ្នក ដទៃណា ដែលខ្លួនឯងបានអន់ចិត្តជាមួយនោះ អ្នកដទៃ នោះគេបានសុខសប្បាយ ខ្លួនឯង ឯណេះទៅជាបាយមិន ឆ្ងាញ់ មេ្ល៉ាះហើយនឹករករឿងរករ៉ាវយ៉ាងនេះយ៉ាងនោះ ដែលជាការឥតប្រយោជន៍ យ៉ាងហោចណាស់ ក៏បាននិយាយពាក្យស៊កសៀតឱ្យគេខ្លះដែរ ទើបខ្លួនឯងគិតថា បានសុខ ចិត្ត ។ សត្វលោកដោយច្រើន តែងតែអន់ចិត្ត ដោយគិតថា អ្នកនេះ អ្នកនោះ បំភ្លេចខ្លួនចោល ទាំងដែលខ្លួនឯងធ្លាប់ បានជួយទំនុកបំរុង ឬធ្លាប់បានផ្តល់ឱ្យនូវអ្វីៗទោះតិចទោះ ច្រើនក្តី ក៏ក្នុងគំនិតគិតថា គេនោះបានជំពាក់ខ្លួនឯងទៅ ហើយ ដូច្នេះគេមិនសមបំភ្លេចខ្លួនឡើយ ។
តាមពិតមនុស្សលោក គួរតែខិតខំកសាងខ្លួន រៀន សូត្រការងារល្អៗអំពីអ្នកដទៃ ព្រោះថា ការកើតមកជា មនុស្ស គឺកើតមកដើម្បីប្រយោជន៍ គួរជ្រះថ្លាក្នុងការ បំពេញសេចក្តីល្អឱ្យបានច្រើនឡើងៗ ព្រោះ កម្របានណាស់នូវឱកាសពេលវេលានៃការ យល់ដឹងអំពីគុណប្រយោជន៍នៃអំពើល្អ ។ ពិតណាស់ ឱកាសពេលវេលានៃការបានយល់ បាន ដឹង អំពីប្រយោជន៍របស់គុណធម៌ទាំងពួង ហៅពេញសែន ក្រ ដូច្នេះបុគ្គលមិនគួរប្រមាទក្នុងការបណ្តែតបណ្តោយ ពេលវេលាឡើយ ។ ការចំណាយពេលវេលា ប្រកែកតវ៉ា យកឈ្នះ យក ចាញ់ រក្សាទុកនូវការប្រកាន់អញ គឺអញមិនចាញ់ឯង អញ ស៊ីបាយអញ ប្រាក់ចាយកំលាំងរបស់អញ យកការឈ្លោះស្តី ថា ធ្វើជាអាជ្ញារបស់ខ្លួន យកមានៈលើកធ្វើជាទង់ឱ្យខ្ពស់ នេះហើយការរស់នៅក្នុងគំនរភ្នក់ភ្លើង និង ជាការបាត់បង់ របស់ដ៏មានតំលៃ ហើយបានមកវិញនូវរបស់ដែលមាន ទោស ប្រៀបដូចបុគ្គលចំណាយដុំមាស ដុំពេជ្រ ទៅដូរយក ខ្ទួយ ក្អែប មកទុកក្នុងផ្ទះអញ្ចឹងដែរ ។
ការចំណាយពេលវេលា ដើម្បីបានសប្បាយនៅក្នុង កាមគុណ និង ចំណាយពេលវេលាដើម្បីនិយាយគ្នាពីនេះ ពីនោះ ឥតប្រយោជន៍ ប្រៀបដូចជាការបណ្តេញមនុស្សល្អ ស្លូតត្រង់ ជាមនុស្សបានការចោល ហើយហៅយកនូវមនុស្សខូច មនុស្សអែបអប បញ្ជោរលើកជើងលើកដៃ ឱ្យមក នៅជាមួយធ្វើការងារក្នុងផ្ទះ អញ្ចឹងដែរ ។ ការសង្រួមកាយ-វាចា-ចិត្ត ពិតជាមិនងាយសង្រួមបានមែនក៏ដោយ ប៉ុន្តែគុណធម៌គឺ សេចក្តីព្យាយាម ព្រោះ សេចក្តីសង្វេគជាបទដ្ឋាន បានរុញច្រានឱ្យបុគ្គលឃ្លាតចេញ អំពីបាបកម្មបន្តិចម្តងៗ បានទៅជាអ្នកសង្រួមដ៏ប្រពៃ យប់ ថ្ងៃប្រព្រឹត្តទៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ ។
បុគ្គលអ្នកសង្រួម មានចិត្តស្ថិតនៅក្រោមម្លប់ព្រះ ធម៌ដ៏ត្រជាក់ មិនខឹងក្រោធ ឬអាក់អន់ចិត្តចំពោះអ្នកណាៗ ព្រោះតែការមិនជំពាក់ចិត្តនៅក្នុងលោក ។ បុគ្គលអ្នកសង្រួមមានមេត្តាចំពោះសព្វសត្វនានា ព្រោះឃើញសព្វសត្វទាំងអស់ប្រាថ្នាសេចក្តីសុខ មានករុណា ព្រោះឃើញសត្វលោកកំពុងតែប្រឹងរត់គេចចេញអំពី សេចក្តីទុក្ខ ទាំងដែលមិនបានដឹងផ្លូវ ដើម្បីរត់ឱ្យបានរួចផុត ចាកអំពីទុក្ខនោះផង ។ បុគ្គលអ្នកសង្រួម មានវាចាពិរោះ និយាយទៅរក អ្នកដទៃដោយទឹកចិត្តមានមេត្តា មានករុណា ពាក្យសំដីជា ផ្កា ជាទឹកឃ្មុំ ពាក្យសំដីមានប្រយោជន៍ ផ្អែមស្រទន់ ធ្វើឱ្យ អ្នកស្តាប់ស្ងប់ចិត្ត មានស្មារតី ។
បុគ្គលអ្នកសង្រួម មិនមានបំណងឱ្យអ្នកណាម្នាក់ មានសេចក្តីទុក្ខឡើយ ទោះជាបុគ្គលនោះបានធ្វើអំពើមិន ជាប្រយោជន៍មកលើលោកយ៉ាងណាក៏ដោយ លោកអ្នក សង្រួមតែងតែឱ្យអភ័យជានិច្ចជាកាល ។ បុគ្គលអ្នកសង្រួម មានចិត្តរួចផុតចាកការប្រកាន់មាំ ការជាប់ជំពាក់មាំ សុខចិត្តប្រគល់ឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ឱ្យម្ចាស់ គេនៅក្នុងលោកនេះ ដោយអាស្រ័យព្រហ្មយានដ៏ប្រសើរ បានកើតឡើងនៅក្នុងអត្តភាពរបស់លោក ព្រហ្មយានដ៏ ប្រសើរនោះ បាននាំលោកចេញចាកឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយអំពី ត្រើយអាយ កាត់សមុទ្រតណ្ហា ទៅកាន់ត្រើយនាយ ដែល ជាត្រើយបរមសុខ ។ បុគ្គលអ្នកសង្រួម មិនធ្វើនូវអំពើអ្វីៗដែលមាន លក្ខណៈជាប់នៅក្នុងលោកនេះឡើយ ព្រោះលោកបាន កំណត់ដឹងហើយនូវលោកនេះ និង បរលោក ដោយបញ្ញា ដ៏ប្រពៃ ។
កាយនេះ កើតឡើងដោយអាស្រ័យ សមុដ្ឋានផ្សេងៗ មានការចំរើនធំធាត់ដោយចំណីអាហារ ប៉ុន្តែទោះជាធាត់ស្គមយ៉ាង ណា ក៏ត្រឹមតែជាមហាភូតរូប ៤ គឺ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ និងឧបាទាយរូបផ្សេងៗ ទៀតប៉ុណ្ណោះ ពុំមែនជាសត្វបុគ្គលតួខ្លួន ឡើយ ឯចំណែកវិញ្ញាណរបស់សត្វលោក បានអាស្រ័យនឹងរូបកាយនេះ ព្រោះមាន វត្ថុរូបជាទីអាស្រ័យ និងព្រោះដោយអារម្ម ណប្បច្ច័យ ទើបមានវិញ្ញាណកើតឡើង បន្តគ្នាពុំមានវិញ្ញាណណាមួយជាសត្វ ឡើយ ។ ការសិក្សាអំពីអារម្មណ៍របស់ចិត្ត និង ចេតសិក នាំ ឱ្យបានយល់អំពីការកើតរលត់នៃចិត្តចេតសិក និង នាំឱ្យ បានយល់អំពីអារម្មណ៍របស់សតិប្បដ្ឋាន ៤ ព្រមទាំងនាំឱ្យ មានការចំរើនសតិប្បដ្ឋាន-វិបស្សនា បានជាប្រក្រតីធម្មតា ក្នុងការបានដល់ទីពឹងពិតប្រាកដទៀតផង ។
ដកស្រង់ចេញពី "សៀវភៅជំនួយសតិភាគ៤"
រៀបរៀងដោយ អគ្គបណ្ឌិត ធម្មាចារ្យ ប៊ុត-សាវង្ស
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/1776/2026-07-14_12_38_41-Untitled_-_Notepad.jpg
Public date : 14, Jul 2026 (14,147 Read)
- មានករណីជំទាស់ថា ការបដិបត្តិធម៌ គឺតាំងនៅក្នុងសភាពសន្ដោសមែនទេ? តែដំណើរជីវិតតាមផ្លូវលោក ត្រូវតែមានវត្ថុ របស់របរមកទំនុកបម្រុងធ្វើឲ្យសម្បូរបែប។ ដូច្នោះក្នុងរឿងនេះ ពិបាកឲ្យក្មេងបែងចែកបានណាស់។
- ឆ្លើយៈ មិនលំបាកទេ ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រមទទួលថាសម្ភារៈជារបស់សំខាន់ថែមទាំងមានពាក្យបង្រៀនច្រើនបែបយ៉ាង ឲ្យមានសេចក្ដីព្យាយាម ប្រឹងប្រែងក្នុងការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិឲ្យបានច្រើនៗទៀតផង។ តែរឿងអាកប្បកិរិយាចំពោះវត្ថុសម្ភារៈទាំងនោះ ទើបជារឿងសំខាន់។
- យើងមិនបានប្រើវត្ថុសម្ភារៈត្រឹមតែបានការតបស្នង គឺសេចក្ដីសុខ ដែលបណ្ដាលពីការបរិភោគប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះទេ។ តែយើងមានអាកប្បកិរិយាចំពោះវត្ថុទាំងនោះថា ជារបស់ចាំបាច់យើងត្រូវអាស្រ័យវត្ថុទាំងនោះ ទើបហៅថា បច្ច័យ គឺជាគ្រឿងទំនុកបម្រុងឲ្យមានសមត្ថភាព ក្នុងការធ្វើនូវរបស់អ្វីមួយឲ្យបានល្អប្រសើរឡើងទៀតបាន ដូចជា បើយើងសិក្សាដោយគ្មានវត្ថុសម្ភារៈតើនឹងសិក្សាបានយ៉ាងណា តែចំណុចសំខាន់មិនមែនបញ្ចប់នៅត្រឹមតែការបាននូវវត្ថុសម្ភារៈ។ វត្ថុសម្ភារៈមិនមែនជាគោលដៅ តែជាបច្ច័យ ជាមធ្យោបាយ តែមិនមែនទីបញ្ចប់។
- ពេលនេះវត្ថុសម្ភារៈ ជាមធ្យោបាយ ជាគ្រឿងទំនុកបម្រុង យើងអាស្រ័យវាដើម្បីឈានទៅកាន់វត្ថុដែលល្អស្អាត ឬដើម្បីការកសាងដែលបរិបូណ៌ដោយគុណភាព។ ត្រង់នេះឯងទើបជារឿងសំខាន់ យើងស្វែងរកវត្ថុសម្ភារៈមកក៏ពិត តែជាមួយអាកប្បកិរិយា ដែលមានគោលបំណងយ៉ាងច្បាស់លាស់ ទើបវត្ថុជាគ្រឿង ទំនុកបម្រុង ដែលជាមូលដ្ឋាននាំឲ្យសម្រេចការកសាងរបស់ដែលល្អស្អាត របស់ដែលប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងឡើង។
- យ៉ាងតិចបំផុត បើយើងសម្លឹងមើលវត្ថុ ឬសេដ្ឋកិច្ចដែលជាបច្ច័យ កាលបើយើងមានវត្ថុច្រើន យើងក៏បានប្រើវាជួយដល់សង្គមឲ្យមានសេចក្ដីសុខ ចម្រើនរុងរឿង។ មិនមែនថា មានវត្ថុសម្ភារៈច្រើនប្រើសម្រាប់តែខ្លួនឯងជាធំ ស្រវឹងវង្វេងតែប៉ុណ្ណឹងនោះទេ។ អាកប្បកិរិយាយ៉ាងនេះ ទើបជារឿងសំខាន់ ហើយក៏កើតសេចក្ដីរលឹកដឹងដែលល្អស្អាត និង បែបបទនៃជីវិតក្នុងសង្គមមនុស្ស ក៏មានសម្ពន្ថភាពអនុគ្រោះដល់គ្នា ដើម្បីឲ្យបាននូវវត្ថុបំណងដែលល្អស្អាតក្រៃលែងឡើងទៅ។ អរិយធម៌នេះ គឺជាអរិយធម៌ពិតរបស់មនុស្ស។
- ទើបត្រូវតែហ្វឹកហាត់ចាប់ពីឥឡូវនេះទៅ គឺឲ្យសម្លឹងវត្ថុ សម្ភារៈ ឬសេដ្ឋកិច្ចថាជាបច្ច័យ មិនមែនសម្លឹងក្នុងន័យថា ជាគោលដៅនោះទេ។ បើមនុស្សសម្លឹងសម្ភារៈថាជាគោលដៅ ក៏ព្យាយាមរកវត្ថុសម្ភារៈនោះឲ្យច្រើនៗ ហើយស្រវឹងវង្វេងក្នុងរឿងត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ហើយបានត្រឹមប្រកួតប្រជែងដណ្ដើមគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។
១- ព្យាយាមស្វែងរកទ្រព្យឲ្យបានច្រើន ដើម្បីបរិភោគប្រើប្រាស់តែខ្លួនឯង ប៉ុន្មានក៏មិនល្មមដែរ។
២- ប្រកួតប្រជែងបៀតបៀនគ្នា។
៣- អរិយធម៌អាប់ឱន មិនចម្រើនលូតលាស់បានឡើយ។
- តែបើសម្លឹងវត្ថុសម្ភារៈជាបច្ច័យ គេនឹងអាចកំណត់ព្រំដែននៃការបរិភោគប្រើប្រាស់ បន្ទាប់ពីនោះ បើមានច្រើន ក៏អាចយកទៅជួយទំនុកបម្រុង កសាងសង្គមក្នុងអំពើល្អ។
- គ្រប់យ៉ាងក្នុងលោកនេះ ទាំងវត្ថុ និង នាមធម៌ ជាបច្ច័យដល់គ្នានឹងគ្នា មានសម្ពន្ធភាពក្នុងការទំនុកបម្រុងគ្នាក្នុងគ្រាដំបូងបំផុតឬថា ក្នុងថ្នាក់ដែលជាមូលដ្ឋាន។ មនុស្សយើងត្រូវការសម្ភារៈដើម្បីមកទំនុកបម្រុងជីវិត បើយើងមិនមានវត្ថុ យើងក៏មិនអាចមានជីវិតល្អប្រសើរ និង ជាសុខមិនបាន យើងត្រូវអាស្រ័យសម្ភារៈទាំងនោះ តែមិនឈប់ត្រឹមនោះ មិនស្រវឹងវង្វេងក្នុងវត្ថុសម្ភារៈនោះៗ។ បើយើងយកវត្ថុសម្ភារៈទាំងនោះជាគោលដៅបញ្ចប់ យើងនឹងត្រូវមានបញ្ហាយ៉ាងពិតប្រាកដ។ តែបើយើងមានវត្ថុសម្ភារៈ ហើយដឹងច្បាស់ថា វាជាគ្រឿងជួយទំនុកបម្រុង យើងនឹងធ្វើដំណើរទៅមុខ ជួយជាសេចក្ដីសុខដល់សង្គម និង កសាងនូវអ្វីដែលល្អស្អាត ទាំងផ្លូវចិត្ត និង ផ្លូវបញ្ញា សន្ដោសនិងការចូលចិត្តក្នុងការបដិបត្តិយ៉ាងនេះ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ សុភមង្គលគ្រួសារជាសន្តិសុខសង្គម
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/2079/2026-07-13_19_06_24-Greenshot.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (13,227 Read)
មនុស្សខ្លះ សិក្សាចំណេះដឹងទូទៅបានច្រើនក៏ពិតមែន តែមិនបានហ្វឹកហាត់អប់រំទូន្មានខ្លួន ទើបប្រមាទក្នុងការធ្វើការនិយាយ និងការសម្ដែងចេញផ្សេងៗទៀត។ ការធ្វើ ការនិយាយ និងការសម្ដែងចេញផ្សេងៗទៀតរបស់មនុស្ស គឺជាការប្រាប់ឲ្យដឹងដល់ការអប់រំទូន្មានខ្លួន មិនមែនប្រាប់ពីការសិក្សានូវចំណេះដឹងផ្សេងៗនោះទេ។មនុស្សយើង បើមិនហ្វឹកហាត់អប់រំទូន្មានខ្លួនឯងហើយ ទោះជាអ្នកណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចមកបង្វឹកឲ្យទៅជាមនុស្សល្អបានដែរ ប្រៀបដូចជាអ្នកពូកែបើករថយន្ត ថាបើរថយន្តខូចទៅហើយនោះ នឹងបើកបរយ៉ាងដូចម្ដេចទៅ។
ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ មេរៀនជីវិត
រៀបរៀងដោយ លោកគ្រូអគ្គបណ្ឌិត ប៊ុត សាវង្ស
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/1311/2026-07-13_19_12_40-Greenshot.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (13,882 Read)
ផ្កាឈើជាទីពេញចិត្តនៃសត្វឃ្មុំ យ៉ាងណា របស់ស្អុយទាំងឡាយមានលាមកនិងសាកសពជាដើម ក៏ជាទីពេញចិត្តនៃសត្វរុយ យ៉ាងនោះដែរ ។បើកូនស្រីសម្លាញ់របស់ឪពុកមានកាយកម្មល្អមានវាចាល្អ និងមានចិត្តល្អ រមែងប្រៀបដូចជាផ្កាឈើ តែបើកូនមានកាយកម្មមិនល្អ និងចិត្តមិនល្អទេ កូនក៏ប្រៀបបាននឹងរបស់ដែលស្អុយដែរ ។
កូនស្រីមាសឪពុក គប្បីជ្រើសយកដោយខ្លួនឯងតើកូនត្រូវការឲ្យរុយវារោម ឬត្រូវការឲ្យឃ្មុំមកក្រេប ។បើកូនស្រីត្រូវការឲ្យឃ្មុំមកទំក្រេបកូនត្រូវបដិបត្តិខ្លួន ឲ្យមានកាយកម្មល្អស្អាតវាចាល្អស្អាត និងចិត្តល្អស្អាត ពោលគឺ កូនត្រូវជាមនុស្សមានសីលមានធម៌....។
បើកូនស្រីប្រព្រឹត្តផ្ទុយពីល្អស្អាត កូនត្រូវបានជួបតែជាមួយរុយ ដែលនាំមកនូវសេចក្តីសៅហ្មងនិងសេចក្តីវិនាសមកដល់កូនជាពិតប្រាកដ ។ឃ្មុំក្រេបផ្កា មិនធ្វើឲ្យខូចផ្កា មានតែនាំយកលំអងកេសរទៅធ្វើជាទឹកផ្អែម ឯខ្លួនជាផ្កាសម្រេចបានជាផ្លែ ញ៉ាំងប្រយោជន៍ក្នុងលោកឲ្យបរិបូណ៌ ។
នៅនឹងខ្លួនសត្វលំអងកេសរផ្កា នេះជាឈ្មោះនៃមនុស្សល្អ បើកូនជាមនុស្សផ្កា កូននឹងមានមនុស្សល្អមករកកូន ញ៉ាំងប្រយោជន៍ឲ្យទូលំទូលាយ ម្យ៉ាងទៀត ឃ្មុំជាឈ្មោះនៃសិរីសួស្តី ។ឪសូមឲ្យពរដល់កូនស្រី សូមឲ្យកូនស្រីបានទៅជាមនុស្សល្អ ប្រៀបបីដូចជាផ្កាឈើ សូមឲ្យកូនស្រីបាឆ្លងរួចពីការសៅហ្មង កុំជាមនុស្សស្អុយឡើយ ។
អត្ថបទនេះដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅៈ កូនមាសឪពុក
រៀបរៀងដោយៈ អគ្គបណ្ឌិត ធម្មាចារ្យ ប៊ុត សាវង្ស
វាយអត្ថបទដោយៈ កញ្ញា ជា ម៉ានិត
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/2636/2026-07-13_18_58_51-Greenshot.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (55,722 Read)
មិនមានអ្វីទៀងទាត់ក្នុងជីវិតឡើយ ដូច្នេះហើយទើបមិនគប្បីអួតខ្លួនឯងក្នុងរឿងអ្វីៗនោះទេ ។ ធ្វើសេចក្តីល្អ ដើម្បីខ្លួនឯងជាមនុស្សល្អ មិនមែនគ្រាន់តែដើម្បីបង្អួតបង្អរអ្នកដទៃនោះឡើយ ។ នៅក្នុងធម្មដ្ឋវគ្គ ( វគ្គទី ១៩ នៃព្រះគាថាធម្មបទ ) ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា៖
ន វាក្ករណមត្តេន វណ្ណបោក្ខរតាយ វា
សាធុរូបោ នរោ ហោតិ ឥស្សុកី មច្ឆរី សឋោ ។
បុគ្គលមានសេចក្តីច្រណែន មានសេចក្តីកំណាញ់ ជាអ្នកអួតអាង ឈ្មោះថាជាមនុស្សល្អ ដោយហេតុត្រឹមតែចេះនិយាយឬ ដោយភាពជាអ្នកមានពណ៌សម្បុរល្អស្អាតនោះ មិនទាន់បានឡើយ។
យស្ស ចេតំ សមុច្ឆិន្នំ មូលឃច្ឆំ សមូហតំ
ស វន្តទោសោ មេធាវី សាធុរូបោតិ វុច្ចតិ ។
លុះត្រាតែអកុសលធម៌ មានឥស្សាជាដើមនេះ ដែលបុគ្គលណាបានផ្តាច់ផ្តិល ដកឡើងធ្វើឲ្យមានឫសគល់ដាច់ហើយ បុគ្គលនោះ ជាអ្នកមានទោសៈខ្ជាក់ចោលហើយ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ទើបហៅថា ជាមនុស្សល្អទៅបាន ។
ដកស្រង់ពីសៀវភៅ សិក្សាព្រះសូត្រភាគ១១
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/2575/2026-07-13_19_01_58-Greenshot.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (50,230 Read)
៙. សេចក្ដីល្អ ឬអាក្រក់ទាំងឡាយ ចាប់ផ្ដើមពីចិត្តទៅមុន ។ មនុស្សដែលយើងព្រមទទួលថា ជាមនុស្សល្អនោះ ព្រោះគេបានធ្វើល្អ និងនិយាយល្អ ទាំងនេះព្រោះមកអំពីមាន ការគិតល្អជាមូលដ្ឋាន ។ អាចនិយាយម្យ៉ាងទៀតថា គេតាំងចិត្តធ្វើជាមនុស្សល្អ ហើយក៏ប្រព្រឹត្តតាមការតាំងចិត្តនោះ ។ ក្នុងលោកនេះ មិនមានអ្វីដែលសំខាន់សម្រាប់យើង ជាងយើងជាមនុស្សល្អនោះឡើយ ។ ជំនួសការដែលយើងចង់ឲ្យអ្នកដទៃ ធ្វើសេចក្ដីល្អឲ្យយើង គឺយើងត្រូវព្យាយាមធ្វើសេចក្ដីល្អឲ្យខ្លួនឯង ទៅតាមដែលយើងត្រូវការ ។ សេចក្ដីល្អដែលយើងធ្វើដោយខ្លួនឯង ទើបមានអានុភាពដល់ចិត្ត ជាពិតប្រាកដ គឺធ្វើឲ្យចិត្តបានសុខស្ងប់ ។ កាលបើចិត្តបានសុខស្ងប់ហើយ អ្វី ៗ ក៏រៀបរយទៅផងដែរ ។
៙. ចិត្តរបស់មនុស្ស សំខាន់សម្រាប់មនុស្សខ្លួនឯងណាស់ មានតម្លៃជាទីបំផុត ត្រូវថែទាំឲ្យក្រៃលែង ។ មនុស្សនឹងទៅជាបុគ្គលយ៉ាងណា គឺស្រេចហើយតែចិត្តរបស់គេនោះឯង តួយ៉ាងព្រះសិទ្ធត្ថ ដែលក្រោយមកបានជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏ព្រោះមកអំពីព្រះហឫទ័យព្រះអង្គដែរ ។ មនុស្សធម្មតា តែក្រោយមកបានក្លាយជាព្រះអរហន្ត ជាទីគោរពបូជានៃមនុស្ស និងទេវតាទាំងឡាយ ព្រោះចិត្តរបស់លោកប្រាសចាកកិលេសហ្នឹងឯង រីឯមនុស្សមានមុខមាត់ស្អាតបាតខ្លះ តែជាទីរង្កៀសដល់មនុស្សទាំងឡាយ ព្រោះចិត្តអាក្រក់ ហើយធ្វើអាក្រក់ និយាយអាក្រក់ ទៅតាមចិត្តដែលអាក្រក់នោះ ៗ ។
៙. ចំពោះចិត្តមានសេចក្ដីសំខាន់យ៉ាងណា អ្នកសិក្សាអំពីចិត្ត អាចឃើញច្បាស់បាន ។ អ្នកដែលមានជោគល្អជាទីបំផុត គឺអ្នកដែលអាចធ្វើចិត្តឲ្យជាសុខបានរាល់ថ្ងៃ និងសេចក្ដីស្ងប់ដ៏ពិតប្រាកដ នៃចិត្តនោះឯង ។ ត្រូវចាំថា បើចិត្តអាក្រក់ហើយ អ្វី ៗ ទៀតដែលអាក្រក់នឹងតាមមក តែបើចិត្តល្អវិញ សេចក្ដីល្អគ្រប់យ៉ាងនឹងតាមមកក្រោយដែរ ដូចកង់រទេះ វិលតាមស្នាមជើងគោដែលអូសនូវរទេះនោះ ឬដូចស្រមោលអន្ទោលតាមប្រាណ ដូច្នេះឯង ។
៙. យើងកើតទុក្ខទោមនស្ស ព្រោះចិត្តគិតតាក់តែងខ្លួនឯង មិនមែនព្រោះអ្នកដទៃទេ ។ ចិត្តនេះ គិតឲ្យខ្លួនឯង ខ្វះខាតរហេមរហាមក៏បាន គិតឲ្យខ្លួនឯងគ្រប់ ឡើងសល់ទៀតក៏បាន គិតឲ្យសុខ គិតឲ្យទុក្ខ បានទាំងអស់ ដូច្នេះ គួរយើងសិក្សាព្រះធម៌ ដើម្បីបានឆ្លាតក្នុងការគិត គឺយោនិសោមនសិការ ៕ សាធុ ! សាធុ ! ៚ ប.ស.វ.
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/3014/2026-07-13_18_53_15-Greenshot.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (55,812 Read)
មនុស្សល្អ គឺបុគ្គលណាដែលប្រព្រឹត្តអំពើល្អដោយកាយ វាចា ចិត្ត មានសីលធម៌ មានគុណធម៌ខ្ពងខ្ពស់។ ឃ្មុំតែងហើរទៅក្រេបផ្កា ប្រៀបដូចជា អ្នកប្រាថ្នាចង់បានសេចក្ដីចម្រើន តែងជួបប្រាស្រ័យនឹងមនុស្សល្អ ដូច្នោះឯង។
អ្នកណាខ្លះជាមនុស្សល្អ?អ្នកណាក៏ដោយ ឲ្យតែធ្លាប់ជួយយើង ដោយហោចទៅសូម្បីឲ្យទឹកមួយកែវ ឲ្យបាយមួយវែក ក៏ចាត់ទុកថាជាមនុស្សល្អចំពោះយើងដែរ។ អ្នកមានបំណងល្អ ចំពោះយើងមានដូចខាងក្រោម៖
១. មាតាបិតា
២. ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ រៀមច្បងក្នុងគ្រួសារ
៣. គ្រូឧបជ្ឈាចារ្យ លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ
៤. ព្រះសង្ឃដែលបានសង្រួមកាយវាចាល្អត្រឹមត្រូវ
៥. ព្រះពុទ្ធ
បុគ្គលខាងលើនេះ សុទ្ធតែមានបំណងចង់ឲ្យយើងបានសេចក្ដីចម្រើន ទោះបីពេលខ្លះគាត់ស្ដីបន្ទោស ឬមានពាក្យសម្ដីធ្ងន់ស្រាលលើយើងក៏ដោយ ក៏យើងមិនត្រូវខឹងស្អប់គាត់ឡើយ។
មូលហេតុធ្វើឲ្យស្អប់មនុស្សល្អ
១. មច្ឆាទិដ្ឋិ យល់ខុស មិនជឿថា មានបាប មានបុណ្យ មិនជឿថា ធ្វើបាបបានផលជាទុក្ខ ធ្វើបុណ្យបានផលជាសុខទេ។
២. មិច្ឆាសង្កប្បៈ ត្រិះរិះខុស គឺកិតរកការសប្បាយតាមផ្លូវអបាយមុខ ឬតាមការជិះជាន់ កេងប្រវ័ញ្ច ធ្វើបាបអ្នកដទៃ។
៣. មិច្ឆាវាចាៈ និយាយពាក្យខុស គឺនិយាយពាក្យភូតកុហក ញុះញង់ ស៊កសៀត បំបែកបំបាក់ ជេរប្រទេចផ្ដាសារអ្នកដទៃ។
៤. មិច្ឆាកម្មន្តៈ ធ្វើការងារខុស គឺធ្វើការងារដោយខ្វះសតិស្មារតីមិនដឹងថា ការងារណាគួរធ្វើ ការងារណាមិនគួរធ្វើ ការងារណាគួរធ្វើមុន ការងារណាគួរធ្វើក្រោយ។
៥. មច្ឆាអាជីវៈ ចិញ្ចឹមជីវិតខុស គឺប្រកបមុខរបររកស៊ីខុសច្បាប់ ខុសសីលធម៌ ខុសប្រពៃណី។
៦. មិច្ឆាវាយាមៈ ព្យាយាមខុស គឺប្រឹងប្រែងព្យាយាមធ្វើកិច្ចការងារណាដែលមិនត្រឹមត្រូវ ខុសឆ្គាំឆ្គង គ្មានសីលធម៌។
៧. មិច្ឆាសតិៈ រលឹកខុស គឺនឹកតែរឿងបាប រឿងអកុសល រឿងខុស ហើយសប្បាយរីករាយក្នុងរឿងខុសនោះ។
៨. មច្ឆាសមាធិៈ តម្កល់ចិត្តខុស គឺមុះមុត ក្លាហានក្នុងរឿងខុសមិនត្រូវទំនង។
កាលបើអ្នកសន្សំគំនិតមិនល្អច្រើននៅក្នុងខ្លួន វាធ្វើឲ្យយើងមិនមានជំហរឹងមាំ មានគំនិតរវើរវាយ ធ្វើអ្វីៗមិនបានសម្រេចល្អឡើយ។
ការយល់ត្រូវ សម្មាទិដ្ឋិការយល់ត្រឹមត្រូវ គឺចំណុចផ្ដើមដំបូងនាំឲ្យមនុស្សធ្វើត្រូវ និយាយត្រូវ។ ការយល់ត្រូវកើតឡើងអាស្រ័យហេតុពីរយ៉ាង ៖
១. ស្ដាប់អ្នកដទៃ គឺស្ដាប់ឪពុកម្ដាយ លោកគ្រូអ្នកគ្រូ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ព្រះសង្ឃ។
២. ការពិចារណា ការស្ដាប់តែម្យ៉ាង នៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ ត្រូវអាស្រ័យការពិចារណាបន្ថែមទៀតតើគេនិយាយនោះត្រឹមត្រូវទេ ត្រូវអាស្រ័យការពិចារណាបន្ថែមទៀតតើគេនិយាយនោះត្រឹមត្រូវឬទេ សមហេតុផលឬទេ មិនត្រូវជឿទាំងអស់ទេ។
កាលបើមនុស្សយល់ត្រូវ សកម្មភាពសម្ដែងចេញមកក៏ល្អ កាលបើមនុស្សធ្វើល្អ សេចក្ដីសុខរមែងកើតឡើង។
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/3451/2026-07-11_10_34_11-Untitled_-_Notepad.jpg
Public date : 13, Jul 2026 (128 Read)
ក្នុងបណ្ដាមនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់ មានតែមនុស្សម្នាក់គត់ ដែលអាចជួយយើងបានគ្រប់គ្រា គ្រប់វេលា គឺខ្លួនឯង ដូច្នេះ យើងមិនត្រូវក្បត់នឹងខ្លួនឯង ហើយទៅសេពគប់ចុះចូលជាមួយនឹងបាបទេ ព្រោះបាបនេះឯងដែលជាកំពូលសត្រូវនឹងខ្លួនយើង ។
សៀវភៅ សិក្សាព្រះសូត្រភាគ១៣
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
images/articles/3459/2026-07-11_16_34_14-Untitled_-_Notepad.jpg
Public date : 12, Jul 2026 (137 Read)
ឱកាសនេះ ថ្ងៃនេះ ជនទាំងឡាយដែលបានឮព្រះនាមនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ហើយធ្លាប់ក្រាបថ្វាយបង្គំ នឹងបានក្លាយជាអ្នកដែលមានសេចក្តីត្រង់ត្រាប់ (ស្មោះត្រង់ចំពោះខ្លួនឯង) ថា ដរាបណាដែលមិនទាន់ដឹងគុណរបស់ព្រះអង្គ ដែលទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីពិតដែលកំពុងមាននៅក្នុងពេលឥឡូវនេះទេ គឺមិនទាន់ឈ្មោះថាស្គាល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធឡើយ។
គ្រាន់តែបានឮព្រះនាម ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំទៅហើយ តើក្រាបថ្វាយបង្គំត្រឹមតែព្រះនាមយ៉ាងដូចម្តេច? ហេតុដូច្នេះហើយ ការគោរពចំពោះព្រះអង្គនឹងកើនឡើង លុះត្រាតែបានយល់ដឹងនូវសេចក្តីពិតកើនឡើង រហូតដល់ប្រចក្សច្បាស់ (ដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង) នូវសេចក្តីពិត គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ដែលអាចមានគុណលើសជាងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានឡើយ។
ពីការដែលមិនធ្លាប់ដឹងទាល់តែសោះតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ចាប់ផ្តើមស្តាប់ ចាប់ផ្តើមត្រិះរិះពិចារណា ចាប់ផ្តើមដឹងថាជីវិតមិនទៀងទាត់ មិនស្ថិតស្ថេរ។ បានឮដំណឹងពីមនុស្សដែលបាត់បង់ជីវិតដោយមិនបានគ្រោងទុកជាមុន គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ស្លាប់ ជាដើម អ្វីៗក៏អាចកើតឡើងបានទាំងអស់ ទោះបីជាពេលឥឡូវនេះ ក៏មានមនុស្សស្លាប់នៅក្នុងពេលឥឡូវនេះបានដែរ កាលបើមានហេតុដែលដល់ពេលវេលាត្រូវលាចាកលោកនេះទៅ គ្មាននរណាម្នាក់អាចទប់ទល់បានឡើយ។
តែមុននឹងស្លាប់ សាកគិតមើល តើបានធ្វើអ្វីខ្លះ? សន្សំទុកគ្រប់យ៉ាង តើអាចយកទៅបានទេ? (មិនបានទេ) មានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន មានឈ្មោះបោះសំឡេង មានកិត្តិយស តើនៅឯណា? បើមិនគិត (វាគ្មានទេ) ហើយក៏រលត់ទៅភ្លាមៗគ្រប់ខណៈក៏មិនដឹងខ្លួន នៅតែចាំថានៅមាន ដែលជាការចងចាំខុស (សញ្ញាខុស)។
ហេតុដូច្នេះហើយ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីពិត ដើម្បីឱ្យដឹងហើយលះបង់នូវសេចក្តីមិនដឹង (អវិជ្ជា) ដែលជាកិលេស។ សេចក្តីមិនដឹង ល្អទេ? (មិនល្អទេ) ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រចក្សច្បាស់នូវអ្វីដែលប្រសើរបំផុត គឺបញ្ញា ការឃើញត្រូវតាមសេចក្តីពិតនៃអ្វីៗដែលមាន និងឃើញនូវសេចក្តីជ្រាលជ្រៅជាទីបំផុត។ ប៉ុន្តែ ដោយព្រះមហាករុណា ទ្រង់បានសម្តែងនូវអ្វីដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងហើយ ឱ្យអ្នកដទៃបានស្តាប់ បានត្រិះរិះពិចារណា អស់រយៈពេល ៤៥ ព្រះវស្សា ប្រាកដជាមិនមែនត្រឹមតែពាក្យមួយម៉ាត់ដែលយើងបានឮនោះទេ គឺ «ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា» ប៉ុន្តែសេចក្តីលម្អិតនៃធម៌គឺមានច្រើនអនេក រហូតទាល់តែក្លាយជាអ្វីដែលប្រសើរបំផុតនៅក្នុងសង្សារវដ្ត ដែលមានឱកាសបានស្តាប់ព្រះធម៌ដែលធ្វើឱ្យដឹងនូវសេចក្តីពិត។
ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុកLong Ti (ធម្មចរិយា ឡេង ពិសិទ្ធិ)
ដោយ៥០០០ឆ្នាំ
