មុន​នឹង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​យល់​ព្រះធម៌ ដើម្បី​ងាយស្រួល​ចំពោះ​ពុទ្ធបរិស័ទ ជាអ្នក​សិក្សា​នូវ​ធម៌ ឬ​ក៏​ងាយ​ស្រួល​ដល់​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​មួយចំនួន ដែល​ចង់​ដឹង​អំពី​ប្រវត្តិ​របស់​ព្រះពុទ្ធ មុន​នឹង​អ្នក​ឈាន​ទៅដល់​ការ​ជឿ​អ្វី​ ដែល​អ្នក​ធ្លាប់​តែ​ស្ដាប់​អំពី បរតោឃោសៈ (អ្នក​ដទៃ) និយាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា​ជា​ពុទ្ធដីកា ទុក​ជា​យ៉ាង​នោះ ក្ដី ព្រះអង្គ​មិន​ឲ្យ​ចេះ​តែ​ជឿ​នោះ​ឡើយ មុន​នឹង​ជឿ​សូម​អ្នក​អាន​ទាំង​អស់

សោណទណ្ឌសូត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់​ពុទ្ធដំណើរ​ទៅ​កាន់​ចារិក ក្នុង​អង្គជនបទ ព្រម​ដោយ​ភិក្ខុសង្ឃ ៥០០ អង្គ។ ព្រះសុគតសាស្ដា ទ្រង់​គង់​នៅ​មាត់​ស្រះបោក្ខរណី ឈ្មោះ​គគ្គរា ជិត​ក្រុង​ចម្ប៉ា ក្នុង​នគរ​ដែល​សម្បូណ៌​ទៅ​ដោយ​ដើម​ចម្ប៉ា មាន​ផ្កាឈើ ៥ ពណ៌។ សោណទណ្ឌព្រាហ្មណ៍ ជាព្រាហ្មណ៍​ល្បីល្បាញ​ដោយ​មន្ត​ដោយ​សិស្ស​និង​ដោយ​ទ្រព្យ​ជាដើម មានសភាព​ដូច​ជាបោក្ខរសាតិព្រាហ្មណ៍​ដែរ

កូន​គឺ​ជាអ្នក​បន្ត​ចម្លង​នូវ​អ្វីៗ​គ្រប់​យ៉ាង​ទាំង​អស់​ពី​មាតាបិតា តាំង​ពីសាច់ឈាម ចិត្ត​គំនិត ការ​ប្រព្រឹត្ត និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ពី​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់​ទៀត​ ដរាប​ណា​នៅ​តែ​មាន​មាតា​បិតា​រស់​នៅ ។ ដូច្នេះ ទើប​មាតាបិតា​ជា​មេពុម្ព​របស់​កូន មេពុម្ព​របស់​សង្គម មេពុម្ព​របស់​ប្រទេស និង​ជា​មេពុម្ព​មនុស្ស​លោក ។ បើ​មេពុម្ព​យ៉ាង​ណា​វត្ថុ​ដែល​ចេញ​ពីពុម្ពក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ។ក្នុង​ទស្សនៈ​ពុទ្ធសាសនា មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ កើត​មក​តែង​មាន​ទីពឹង​ទីអាស្រ័យ​សម្រាប់​ជា​កម្លាំង​ក្នុង​ការ​ដើរ​លើ​ផ្លូវ​ជីវិត ។ ទីពឹង​នេះ មាន ៣ យ៉ាង​គឺ ពឹង​លើ​ខ្លួន​ឯង ពឹង​លើ​សង្គម និង​ពឹង​លើ​ធម្មជាតិ ។ បើ​តាម​ពុទ្ធភាសិត ព្រហ្មាតិ មាតាបិតរោ បុព្វាចរិយាតិ វុច្ចរេ អាហុនេយ្យា ច បុត្តានំ បជាយ អនុកម្បកា ដែលប្រែ​ថា មាតាបិតា​ជា​ព្រហ្ម​របស់​បុត្រ ជា​បុព្វាចារ្យ ជាអាហុនេយ្យៈរបស់​បុត្រទាំង​ឡាយ និង​ជា​អ្នក​អនុគ្រោះ​ដល់​ពួក​សត្វ​លោក នោះ​ខ្ញុំ​យល់​ថា មាតាបិតា​មាន​សារសំខាន់​ណាស់​សម្រាប់​សត្វ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ដែល​មាន​ជីវិត​ជា​ឯកជន​ ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​សង្គម និង​ដែល​ពឹងពាក់​ទៅ​លើ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ធម្មជាតិ។ ឬ​បើ​នឹង​និយាយ​ផ្ទុយ​មក​វិញ យើង​អាច​និយាយ​ថា ទាំង​បុគ្គល​ម្នាក់ៗ ទាំង​សង្គម​ទាំង​មូល និង​ទាំង​ធម្មជាតិ​ដែល​នៅ​ជុំ​វិញ​យើង ឬ​ពិភពលោក​នេះ សុទ្ធ​តែ​ត្រូវ​ពឹង​ពាក់​លើ​មាតាបិតា​ទាំង​អស់ ព្រោះ​ជា​កត្តា​កំណត់​នូវ​ការ​រីកចំរើន ឬ​ថយ​ក្រោយ​ និង​ការ​គង់វង្ស ឬ​រលំរលាយ ។មាតាបិតា​បង្កើត​កូន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​កសិករ កម្មករ ឧស្សាហករ ពាណិជ្ជករ គ្រូ អ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ អ្នក​បួស ទាហាន និង​ជា​ចៅកូវរដ្ឋ។ បើ​មាតាបិតា​បាន​បំពេញ​នាទី​ខ្លួន​ជា​អាហុនេយ្យបុគ្គល​របស់​បុត្រ​គឺ ជា​អ្នក​បាន​បំពេញ​នាទី​ឬ​បដិបត្តិ​ធម៌​របស់​មាតាបិតា​ដោយ​ប្រពៃ ( សុបដិបន្នោ ) ។ជាអ្នក​បំពេញ​នាទី ឬ​បដិបត្តិ​ធម៌​ដោយត្រង់ គឺ​បដិបត្តិ​ជា​មជ្ឈិមាបដិទា​មិន​តឹង​ពេក មិន​ធូរ​ពេក ដោយ​ឈរ​លើ​ដ្ឋាន​ទាំង ៨ គឺ​ការ​យល់ត្រូវ ការ​គិត​ត្រូវ ការ​ប្រព្រឹត្ត​ត្រូវ ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ ការ​ព្យាយាម​ត្រូវ ការ​មាន​សតិរលឹកត្រូវ និង​ការ​តម្កល់​ចិត្ត​ឲ្យ​នឹង​ត្រូវ​ហើយ​នោះ កសិករ កម្មករ ... និង​ចៅកូវរដ្ឋទាំង​នោះ ក៏​នឹង​ទៅ​ជា​កសិករ​ល្អ កម្មករ​ល្អ ... និង​ចៅកូនរដ្ឋ​ល្អ​ជា​មិន​ខាន ។ ហើយ​បើ​មាតាបិតា​នៃ​ជំនាន់​នីមួយៗ បំពេញ​នាទី​ដោយ​ប្រពៃ និង​ដោយ​ត្រង់​គ្រប់ៗ​ជំនាន់​នោះ សង្គម​យើង​ពិភពលោក​យើង​នេះ​នឹង​មិន​មាន​សភាព​ឃោរឃៅ ប្រកួតប្រជែង​ខ្ទេចខ្ទី​ទ្រព្យ​ធម្មជាតិ​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឡើយ។ ម្នាក់​ៗ​នៅ​ក្នុង​សង្គម នឹង​មាន​សេចក្ដី​មេត្តា​ដល់​គ្នានឹង​គ្នា សង្គម​មនុស្ស​នឹង​គួរ​ឲ្យ​ចង់​រស់​នៅ​ជាង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ជា​មិន​ខាន ហើយ​ធម្មជាតិ ក៏​នឹង​នៅ​ជា​គូ​ជីវិត​សម្រាប់​មនុស្ស​ជាតិ ជា​និរន្តន៍តទៅ ។ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍ រៀប​រៀង​ដោយ ឥន្ទបញ្ញោភិក្ខុ ហ មណីចិន្ដា ដោយ​៥០០០​ឆ្នាំ

បេក្ខជន​អាពាហ៍ពិពាហ៍គួរ​ដឹងថា បន្ទាប់​ពី​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងរួម​រស់​អស់​ឋានៈជា​ស្វាមី​ភរិយា​ហើយ អ្នក​នឹង​មាន​បុត្រ​ជា​មិន​ខាន។ ដូច្នេះ គួរអ្នក​គិតគូរ​ឲ្យ​បាន​មែន​ទែន​ដែរ ចំពោះ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ដែល​មាន​តែ​ម្ដង​របស់​អ្នក ដែលមិន​ត្រឹម​តែប៉ះ​ពាល់ដល់​ជីវិត​របស់​អ្នក​ទេ តែ​ចំពោះ​កូន​អ្នក​ទៀត​ផង ព្រោះ​ការ​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ពី​ក្មេង​ពេកតាម​ក្បួន​វេជ្ជសាស្ត្រ​បាន​និយាយ​ថា​នឹង​នាំ​ឲ្យ​កូន​មាន​សុខ​ភាព​មិន​មាំទាំ ព្រោះ​មេជីវិត​របស់​បុរស​ស្ត្រី មិន​ទាន់​មាំមួន​ល្អ។ ក្បួន​វេជ្ជសាស្ត្រ​បាន​និយាយ​ថា បុរស​ស្ត្រី គួរ​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ពេល​បុរស​អាយុ​បាន ២៥ ឆ្នាំ និង​ស្ត្រី​ ២៣ ឆ្នាំ។ ម្យ៉ាង​ទៀត អាយុ​ប៉ុណ្ណោះ​ក៏​រយះ​ពេល​ដែល​បាន​ទទួល​ការ​សិក្សា​ល្មម​ នឹង​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ខ្លួន​បាន និង​ស្គាល់​សុខ​ទុក្ខ​របស់​ជីវិត​បាន​គួរសម​ហើយ។ ការ​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ពី​អាយុ ១៦ ឬ ១៨ ឆ្នាំ ពេល​នេះ​ជា​ពេល​កំពុង​រៀន​សូត្រ បើ​រៀប​ហើយ​នឹង​មិន​បាន​រៀន​សូត្រ​ទៀត​ឡើយ បើ​តាម​ច្បាប់​ប្រទេស​ខ្លះ យក​អាយុ​ ១៨ ឆ្នាំ ខ្លះ ២០ ឆ្នាំ ទើប​ជា​អាយុ​ដែល​ពេញ​នីតិភាវៈ។ គូស្រករ​ដែល​មាន​មាឌ​តូចៗ លុះ​បាន​កូន​មក កូន​នោះ​ក៏​នឹង​មិន​ធំ​ជាង​ឪពុកម្ដាយ​ដែល។ រឿង​នេះ ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​កម្លាំង​សមត្ថភាព​ក្នុង​ការការពារ​ប្រទេស​ផង​ដែរ ។ការ​យក​សាច់​ញាតិជិតៗ​ពេក មក​ធ្វើ​ជា​គ្រួសារ ក៏​មាន​ពាក្យ​ថា សតិបញ្ញា​មិន​សូវ​មាន​ខ្លាំង​ពូកែ​ដែរ ព្រោះ Gene របស់​យើង​មិន​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍន៍។ បើ​មាតាបិតា ជា​អ្នក​មាន​ជំងឺ​កាម​រោគ​ផង​នោះ ជំងឺ​នេះ​អាច​នឹង​ឆ្លង​ដល់​កូន និង​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​កូន​មាន​ពិការ​ភាព ឬ សតិបញ្ញា​ទន់​ខ្សោយ ជា​ពិសេស សព្វ​ថ្ងៃនេះ ជំងឺអេដស៍ (AIDS) ជាជំងឺ​មួយ​ដ៏​កាចសាហាវ​ដែល​ឆ្លង​ទៅ​កូន ហើយ​ដែល​គ្មាន​ថ្នាំ​ព្យាបាល បាន​ឡើយ រង់ចាំ​តែ​ថ្ងៃ​ស្លាប់​ប៉ុណ្ណោះ។ បើ​គូស្រករ​យើង​គ្មាន​សីល ជា​មនុស្ស​ទុច្ចរិត ដល់​ពេល​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ហើយ ស្រាប់​តែ​មាន​ទោសទណ្ឌ ត្រូវគេ​ចាប់​ដាក់​ឃុំ​ឃាំង​នោះ កូន​យើង​ក៏​ប្រាកដ​ជា​កំព្រា និង​ខ្វះ​ទីពឹង​សម្រាប់​អភិវឌ្ឍន៍​ខ្លួន​គ្នា​ជា​មិន​ខាន ។ល។ចំណុច​ទាំង​នេះ ជាចំណុច​ដែល​អនាគត​មាតាបិតា គួរ​ពិចារណា​និង​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​កូន​យើង​ដែល​នឹង​ត្រូវ​កើត​ពី​យើង ពេល​ដែល​យើង​រៀបការ​ហើយ។ ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ ជីវិតអាពាហ៍ពិពាហ៍ រៀប​រៀង​ដោយ ឥន្ទបញ្ញោភិក្ខុ ហ មណីចិន្ដា ដោយ​៥០០០​ឆ្នាំ

ព្រះ​ភទ្ទិយ​ត្ថេរនៅ​ក្នុង​អម្ពាដ​ការាមដ៏​ប្រ​សើរ​ក្បែរ​ដង​ព្រៃបាន​ដក​តណ្ហា​ព្រម​ទាំ​ង​ឬស​ចោល​អស់​ហើយជា​អ្នក​ប្រសើរ​ចម្រើន​ឈានក្នុង​អារាម​នោះ។ ជនពួកខ្លះត្រេក​អរ​ដោយ​សម្ភោរដោយ​ពិណដោយ​ស្គរ​ជ័យក៏​មានចំណែក​ខ្ញុំ​នៅ​ទៀប​គល់​ឈើ​ត្រេក​អរ​ក្នុង​ពុទ្ធ​សាសនា។មួយ​ទៀត​ព្រះពុទ្ធ​ទ្រង់​ប្រ​ទាន​ពរ​ដល់​ខ្ញុំៗបាន​នូវ​ពរ​នោះខ្ញុំ​កាន់​យក​នូវ​កាយ​គតាសតិ​ ជា​និច្ច​ ដើម្បី​​លោក​ទាំង​អស់។ពួក​ជន​ណា​

ជីវិត​មាន​ខណៈ​តិច បទ​ថា ខណបរិត្តតោ មានន័យ​ថា ពោ​លដោយ​បរមត្ថ ខណៈ​នៃ​ជីវិត​របស់​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ខ្លី​បំផុត ត្រឹម​តែ​រយៈ​នៃ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់​ចិត្ត ១ ដួង​ប៉ុណ្ណោះឯង ឧបមា​ដូច​កង់​រថ កាល​វិល​ទៅ​ក៏​វិល​ដោយ​ដុំ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​កង់​ដែរ យ៉ាង​ណា ជីវិត​របស់​សត្វ​ទាំង​ឡាយ ក៏​ជា​វត្ថុ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​ខណៈ​ចិត្ត ១ ដូច្នោះ​ដូច​គ្នា ពេល​ចិត្ត​ដួង​នោះ​រលត់​ទៅ សត្វ​ក៏​ឈ្មោះ​ថា រលត់(ស្លាប់)

រឿង​បញ្ច​បុត្ត​ខា​ទិ​ប្រេត​ (​ព្រះ​ថេរ​ទាំង​ឡាយ​សួរ​ថា​) នាង​ជា​ស្រ្តី​អា​ក្រាត​ មាន​រូប​មាន​សម្បុរ​អាក្រក់​ មាន​ក្លិន​អា​ក្រក់​ស្អុយ​ តែ​ង​បក់​ចេញ​ទៅ នាង​មាន​ហ្វូង​រុយ​ចោម​រោម​ហើយ តើ​នាង​ជា​ស្រ្តី​អ្វី​ មក​ឋិន​នៅ​ក្នុង​ទី​នេះ ។ (ប្រេត​ស្រី​តប​ថា​) ប​ពិ្រ​លោក​ទាំង​ឡាយ​ដ៏​ចម្រើន ខ្ញុំ​ជា​ស្រ្តី​ប្រេត​ ដល់​នូវ​សេច​ក្តី​ទុក្ខ​ ជា​យម​លោក​សត្វ​ ស្លាប់​អំពី​មនុស្ស​លោក​នេះ​ហើយ​ បាន​ទៅ​កាន់​បេត​លោក ព្រោះ​ធ្វើ​អំពើ​អាក្រក់​ ។

មរណធម្មោម្ហិ មរណំ អនតីតោ អាត្មា​អញ​តែង​មាន​មរណៈ​គឺ​សេចក្ដី​ស្លាប់​ទៅ​វិញ​ជា​ធម្មតា មិន​អាច​កន្លង​នូវ​សេចក្ដី​ស្លាប់​បាន​ឡើយ។ ក្នុង​បដិច្ចសមុប្បាទ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​សម្ដែង​ថា ជាតិប្បច្ចយា ជរាមរណំ ជរានិងមរណៈ​កើត​មាន​ព្រះ​មានជាតិ​ជា​បច្ច័យ។ របស់​ណាកើត​ជា​ខាង​ដើម របស់​នោះ​តែង​មាន​ការ​បែកធ្លាយ​ទៅវិញ​នា​ពេល​ចុង​បញ្ចប់ ដោយ​ហាម​ឃាត់​មិន​បាន​ជា​ដាច់​ខាត ទោះ​បី​អំណាច​