ហ្វឹកហាត់ចិត្ត មុនពេលដល់ពេលចុងក្រោយ នៅពេលជិតដល់មរណៈ រាងកាយអាចមានការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង។ អារម្មណ៍ក៏អាចរញ្ជួយ ចិត្តអាចភ័យខ្លាច ព្រួយបារម្ភ និងពិបាកនឹងរក្សាឱ្យនឹងនរ។ នៅក្នុងពេលវេលាដ៏សំខាន់បំផុតនោះ យើងមិនអាចចាប់ផ្តើមហ្វឹកហាត់ចិត្តពីសូន្យបានងាយទេ។ អ្វីដែលចិត្តបានហ្វឹកហាត់ និងបណ្តុះជាប្រចាំក្នុងអំឡុងពេលរស់នៅ នឹងក្លាយជាទម្លាប់របស់ចិត្តនៅពេលជួបនឹងការឈឺចាប់ និងការប្រែប្រួលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ បើនៅពេលមានជីវិត យើងតែងតែបណ្តោយឱ្យចិត្តរត់តាមតណ្ហា តាមកំហឹង តាមការភ័យខ្លាច និងតាមការជាប់ចិត្ត នោះនៅពេលជួបការឈឺចាប់ខ្លាំង ចិត្តក៏ងាយនឹងរង្គោះរង្គើទៅតាមអារម្មណ៍ទាំងនោះ។ ប៉ុន្តែបើយើងបានហ្វឹកហាត់សតិ បណ្តុះសមាធិ អភិវឌ្ឍមេត្តា និងរៀនមើលឃើញកាយនិងចិត្តតាមការពិតជាប្រចាំ នោះចិត្តនឹងចាប់ផ្តើមស្គាល់ផ្លូវត្រឡប់មករកភាពនឹងនរ។ ដូច្នេះ ការហ្វឹកហាត់ចិត្ត មិនមែនរង់ចាំរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយទើបធ្វើនោះទេ។ យើងត្រូវហ្វឹកហាត់ចាប់ពីថ្ងៃនេះ ពេលដែលយើងនៅមានកម្លាំង មានសតិ និងមានឱកាស។ ពេលឈឺ ក៏ហ្វឹកហាត់សតិ។ ពេលភ័យ ក៏ហ្វឹកហាត់សតិ។ ពេលខឹង ក៏ហ្វឹកហាត់សតិ។ ពេលបាត់បង់ ក៏ហ្វឹកហាត់សតិ។ ពេលមានសេចក្តីសុខ ក៏រៀនឃើញថា សេចក្តីសុខនោះមិនស្ថិតស្ថេរឡើយ។ ព្រោះមរណៈមិនមែនជាពេលដែលយើងត្រូវចាប់ផ្តើមរៀនធ្វើចិត្តឱ្យស្ងប់ទេ។ វាគឺជាពេលដែលយើងនឹងប្រមូលផលនៃការហ្វឹកហាត់ចិត្តដែលបានធ្វើអស់រយៈពេលយូរ។ ហេតុនេះហើយ ចូរហ្វឹកហាត់ចិត្តនៅពេលដែលចិត្តនៅមានកម្លាំង ដើម្បីឱ្យចិត្តអាចឈរបាននៅពេលដែលកាយ និងជីវិតកំពុងខ្សោយចុះ។ កុំរង់ចាំដល់ពេលមរណៈ ទើបចង់ឱ្យចិត្តស្ងប់។ ចូររៀនធ្វើឱ្យចិត្តស្ងប់ ចាប់ពីពេលដែលយើងនៅមានជីវិត។ បកប្រែ និងកែសម្រួលបន្ថែមពីប្រទេសស្រីលង្កា ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុកBhikkhu Kassapa ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

ពុទ្ធបរិស័ទ អ្នកសមាទានបាដិហារិយបក្ខឧបោសថសីល ដោយខ្លួនឯង មុនដំបូង គួរសូធ្យនមស្ការព្រះរតនត្រ័យ និងដល់ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ជាទីពឹង ទីរលឹក ។បន្ទាប់មកគប្បីសូធ្យសមាទានសិក្ខាបទមួយម្តងៗ គ្រប់ទាំង ៨ សិក្ខាបទ តាមលំដាប់ថា ៖ ១_ បាណាតិបាតា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ២_ អទិន្នាទានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៣_ អព្រហ្មចរិយា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៤_ មុសាវាទា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៥_ សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៦_ វិកាលភោជនា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៧_នច្ចគីតវាទិតវិសូកទស្សន មាលាគន្ធវិលេបនធារណមណ្ឌនវិភូសនដ្ឋានា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ៨_ ឧច្ចាសយនមហាសយនា វេរមណី សិក្ខាបទំ សមាទិយាមិ ។ ដូច្នេះ រួចគ្រប់សិក្ខាបទហើយ គប្បីអធិដ្ឋាន សមាទានកំណត់កាលរបស់បាដិហារិយបក្ខឧបោសថសីល ដោយរួមទៀតថា ៖« ឥមំ អដ្ឋង្គសមន្នាគតំ ពុទ្ធប្បញ្ញត្តំ បាដិហារិយបក្ខុបោសថំ (អន្តោវស្សំ តេមាសំ )(*) សម្មទេវ អភិរក្ខិតុំ សមាទិយាមិ » ។ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមសមាទាននូវបាដិហារិយឧបោសថសីលដ៏ប្រកបដោយអង្គ ៨ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តទុកហើយនេះ ដើម្បីនឹងរក្សាឲ្យបរិបូណ៌ប្រពៃ ( អស់កាលកំណត់ ៣ ខែ ខាងក្នុងវស្សា )(**) ។ សូមកុសលចូរជាឧបនិស្ស័យធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ព្ធដ៏អនាគតទៅឯមុខនោះហោង ។ __________ (*) / (**) ពន្យល់ : ត្រង់ពាក្យថា « អន្តោវស្សំ តេមាសំ » ដែលប្រែថា អស់កាលកំណត់ ៣ ខែ ខាងក្នុងវស្សា ពោលត្រឹមពាក្យថា « តេមាសំ » ក៏បាន ដែលប្រែថា ៣ ខែ ។ និងបើសមាទាន ១ ខែ ពោលថា « ឯកមាសំ » ( ១ ខែ ) ។ បើសមាទានកន្លះខែ ពោលថា « អឌ្ឍមាសំ » ( កន្លះខែ ) ។ បើសមាទានមួយសប្តាហ៍ ពោលថា « សត្តាហំ » ( ៧ ថ្ងៃ ) ។ ប្រភព៖ ហ្វេសប៊ុកPhuorng Sovann ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

កូនជាទីស្រឡាញ់, ព្រះចន្ទនៅតែបន្តបញ្ចេញរស្មីដ៏ត្រជាក់ត្រជុំ និងស្ងប់ស្ងាត់នៅក្នុងរាត្រីដ៏ងងឹតជានិច្ច។ រីឯចចកតែងតែលូ នៅពេលឃើញព្រះចន្ទពេញវង់ដ៏ភ្លឺចែងចាំង។ ចចកប្រព្រឹត្តទៅតាមធម្មជាតិរបស់វា ឯព្រះចន្ទក៏បន្តបញ្ចេញរស្មីទៅតាមធម្មជាតិរបស់ព្រះចន្ទដែរ។ ទោះបីជាសំឡេងលូលាន់ឮខ្លាំងយ៉ាងណា ក៏ព្រះចន្ទមិនដែលឈប់បញ្ចេញពន្លឺដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ខ្លួនឡើយ។ ដំណើរជីវិតរបស់កូនក៏ដូច្នេះដែរ។ ចូរបន្តសាងអំពើល្អ និយាយដោយសេចក្ដីមេត្តា គិតដោយប្រាជ្ញា និងដើរតាមមាគ៌ាព្រះធម៌ដោយចិត្តស្ងប់។ នៅពេលមានអ្នកដទៃរិះគន់ វិនិច្ឆ័យ ឬយល់ច្រឡំលើកូន កុំបណ្ដោយឱ្យពាក្យសម្ដីទាំងនោះមករំខាន ឬបំផ្លាញសេចក្ដីសុខស្ងប់ក្នុងចិត្តរបស់កូនឡើយ។ កុំចំណាយពេលវេលា និងកម្លាំងចិត្តច្រើនពេក ដើម្បីព្យាយាមផ្លាស់ប្ដូរគំនិតរបស់មនុស្សគ្រប់គ្នា ឬខិតខំពន្យល់ដើម្បីកែការយល់ច្រឡំទាំងអស់ រហូតភ្លេចថែរក្សាចិត្តរបស់ខ្លួនឯង។ អ្វីដែលកូនគួរខិតខំជាងគេ គឺការហ្វឹកហាត់ និងអប់រំចិត្តរបស់ខ្លួន។ ចិត្តដែលស្ងប់ពិតប្រាកដ មិនមែនកើតឡើងដោយការព្យាយាមគ្រប់គ្រងពិភពលោកខាងក្រៅនោះទេ ប៉ុន្តែកើតចេញពីការភ្ញាក់រលឹកដឹង និងការគ្រប់គ្រងចិត្តខាងក្នុងរបស់ខ្លួនឯង។ ជីវិតនេះ មិនមែនកើតមកដើម្បីធ្វើឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាពេញចិត្តនោះឡើយ។ កូនមិនចាំបាច់ធ្វើជាវីរបុរសដែលត្រូវដើរផ្គាប់ចិត្តមនុស្សជុំវិញខ្លួនទេ។ កូនគ្រាន់តែជាមនុស្សសាមញ្ញម្នាក់ ដែលកំពុងខិតខំរស់នៅឱ្យស្របតាមមាគ៌ាព្រះធម៌។ អ្វីដែលសំខាន់ គឺគំនិត ចេតនា និងការប្រព្រឹត្តរបស់កូន ស្ថិតនៅក្នុងមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសម្ដែង ដោយមិនមានចេតនាបង្កទុក្ខទោសដល់ខ្លួនឯង ឬអ្នកដទៃឡើយ។ ដូចព្រះចន្ទដែលបន្តបញ្ចេញរស្មីទៅតាមធម្មជាតិរបស់ខ្លួន ចូរកូនបន្តបញ្ចេញពន្លឺនៃប្រាជ្ញា គុណធម៌ និងសេចក្ដីមេត្តាករុណារបស់កូនចុះ។ ទុកឱ្យមនុស្សលោកនិយាយ និងប្រព្រឹត្តទៅតាមឧបនិស្ស័យ និងធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។ សត្វលោកទាំងអស់សុទ្ធតែមានឧបនិស្ស័យខុសៗគ្នា។ ឧបនិស្ស័យខ្លះអាចផ្លាស់ប្ដូរបាន ខណៈឧបនិស្ស័យខ្លះមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរបានទេ ព្រោះបានចាក់ឫសជ្រៅក្នុងសន្តានរបស់គេ។ ឧទាហរណ៍ យើងមិនអាចបង្ហាត់​ចចក​ឱ្យ​ឈប់​សម្លាប់​សត្វតូចៗដើម្បីជាអាហារបានទេ ព្រោះនោះជាសភាវៈពីកំណើតរបស់វា។ ដូច្នេះ ចូរទទួលយកការពិតដោយប្រាជ្ញា ហើយបន្តធ្វើនូវអំពើល្អ និងអំពើដែលមានប្រយោជន៍ ដោយមិនបាក់ទឹកចិត្ត។ ភារកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតរបស់កូន គឺថែរក្សាប្រាជ្ញា សេចក្ដីមេត្តា ការអត់ធ្មត់ និងចិត្តដ៏បរិសុទ្ធនេះឱ្យស្ថិតស្ថេរជានិច្ច។ ដូចព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានត្រាស់សម្ដែងថា៖ «សេលោ យថា ឯកឃនោ វាតេន ន សមីរតិ, ឯវំ និន្ទាបសំសាសុ ន សមិញ្ជន្តិ បណ្ឌិតា។» «ដូចជាភ្នំថ្មដ៏រឹងមាំ មិនញាប់ញ័រដោយខ្យល់បក់យ៉ាងណា អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ក៏មិនញាប់ញ័រដោយការនិន្ទា ឬការសរសើរ យ៉ាងនោះដែរ។» (ធម្មបទ គាថា ៨១) ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុកBhikkhu Kassapa ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

ព្រះមហាកច្ចាយនៈ គឺជាព្រះមហាសាវ័កដ៏សំខាន់មួយអង្គក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គលេចធ្លោក្នុងឋានៈជាព្រះថេរៈដែលមានបញ្ញាជ្រាលជ្រៅ អាចពន្យល់បកស្រាយព្រះធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សំដែងដោយសង្ខេប ឱ្យលាតត្រដាងជាអត្ថន័យទូលំទូលាយ ក្បោះ​ក្បាយ​ និងយល់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានលើកតម្កើងព្រះមហាកច្ចាយនៈ​ថា​ជា «ឯតទគ្គៈ» គឺប្រសើរលើសភិក្ខុទាំងឡាយផ្នែកពន្យល់សេចក្តីសង្ខេបឱ្យពិស្តារ។ គុណសម្បត្តិ​នេះហើយគឺជាខ្លឹមសារពិតនៃព្រះមហាកច្ចាយនៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មិនមែនរូបរាង មិន​មែន​ភាពធាត់ ឬភាពស្រស់ស្អាតនោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ញាដែលអាចធ្វើឱ្យធម៌ដ៏ជ្រាលជ្រៅក្លាយជាផ្លូវនៃ​ការ​យល់ដឹងរបស់អ្នកស្តាប់។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងគតិជំនឿរបស់ពុទ្ធសាសនិកជាច្រើន នៅពេលរំឭកដល់​ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ឬព្រះសង្កច្ចាយន៍ រូបភាពដែលធ្លាប់ភ្នែកបែរជាព្រះភិក្ខុដែលមានរូបរាងធាត់ ផ្ទៃមុខពោរពេញដោយសេចក្តីសុខ ញញឹមស្ងប់ ជាតំណាងនៃភាពបរិបូរ សេចក្តីមេត្តា និងលាភសំណាងទៅវិញ។ ទើបកើតជាសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមហាកច្ចាយនៈដែលជាព្រះអរហន្តមានរូបរាងល្អឆើត​ឆាយ​ បែរជាក្លាយជារូបភាពព្រះសង្ឃធាត់នៅពេលក្រោយ? ចម្លើយត្រូវនិយាយដោយត្រង់ទៅត្រង់​មក និងប្រកបដោយយុត្តិធម៌ថា នៅក្នុងព្រះត្រៃបិដក និងប្រវត្តិដើមចម្បងរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ខ្លឹមសារដែលលេចធ្លោបំផុតគឺភាពជាព្រះអរហន្តដ៏ប្រសើរផ្នែកពន្យល់ធម៌។ ចំណែករឿងរ៉ាវនៃការ «ប្រែរូបកាយជាព្រះធាត់» មិនមែនជាចំណុចលេចធ្លោដែលមានបញ្ជាក់ច្បាស់ក្នុងព្រះត្រៃបិដកដូចជាតំណែងឯតទគ្គៈរបស់ព្រះអង្គនោះទេ ប៉ុន្តែជារឿងរ៉ាវក្នុងគតិជំនឿសទ្ធានៅសម័យក្រោយ ដែលរីកសាយភាយយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងវប្បធម៌ពុទ្ធសាសនានៃតំបន់មួយចំនួន។ យោង​តាមដំណើររឿងធ្លាប់ឮ ព្រះមហាកច្ចាយនៈដើមឡើយជាភិក្ខុដែលមានរូបសម្បត្តិល្អឯក ល្អរហូតដល់អ្នកដែលបានឃើញមួយចំនួនយល់ច្រឡំ ឬកើតតម្រេកត្រេកអរក្នុងរូបកាយរបស់ព្រះ​អង្គ​។ រឿងខ្លះដំណាលថា ភាពស្រស់ស្អាតរបស់ព្រះអង្គធ្វើឱ្យមនុស្សទូទៅយល់ច្រឡំថាជាព្រះសម្មា​សម្ពុទ្ធ​ ហើយរឿងខ្លះទៀតដំណាលថា មានស្ត្រី ឬមនុស្សដែលបានឃើញកើតការលង់ស្រឡាញ់​លើរូបរាងរបស់ព្រះអង្គ រហូតក្លាយជាឧបសគ្គដល់សមណភេទ។ ព្រះមហាកច្ចាយនៈទើបតាំងអធិដ្ឋាន ឬសម្ដែងរូបរាងឱ្យខុសប្លែកពីដើម ឱ្យមើលទៅធាត់ និងមិនស្រស់ស្អាតតាមនិយមន័យរបស់លោកិយ ដើម្បីកុំឱ្យរូបកាយរបស់ព្រះអង្គក្លាយជាហេតុនាំឱ្យអ្នកដទៃកើតកិលេស និងដើម្បីឱ្យមនុស្ស​បែរមកចាប់អារម្មណ៍លើព្រះធម៌ជាជាងរូបរាងកាយខាងក្រៅ។ ទោះបីជាសេចក្តីលម្អិតទាំងនេះជារឿងនិទានសម័យក្រោយក៏ដោយ ប៉ុន្តែខ្លឹមសារធម៌ដែលបង្កប់នៅខាងក្នុងគឺជ្រាលជ្រៅក្រៃលែង។ ពីព្រោះរឿងនេះមិនបានចង់បង្រៀនថា ភាពស្រស់ស្អាតជារឿងខុសឆ្គងនោះទេ មិន​បានបង្រៀន​ថារាងកាយធាត់ឬស្គមធ្វើឱ្យមនុស្សខ្ពស់ទាបនោះទេ មិនបានបង្រៀនឱ្យមើលងាយរូប​កាយ​បែបណាមួយឡើយ តែបង្រៀនថា សូម្បីតែអ្វីដែលលោកិយសរសើរថា «ល្អស្អាត» ក៏អាចក្លាយជាឧបសគ្គរំខានដល់ផ្លូវធម៌បានដែរ ប្រសិនបើចិត្តរបស់អ្នកឃើញនៅតែពេញទៅដោយតម្រេក​ត្រេកអរ។ នៅក្នុងផ្លូវលោក ភាពស្រស់ស្អាតតែងតែត្រូវបានគេមើលឃើញថាជារបស់គួរជាទីប្រាថ្នា៖ * ចង់មានមុខមាត់ស្អាត * ចង់មានរូបរាងល្អ * ចង់ក្លាយជាទីចាប់អារម្មណ៍ * ចង់ឱ្យគេកោតសរសើរ * ចង់ឱ្យអ្នកណាឃើញហើយមានអារម្មណ៍ចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធ ប៉ុន្តែនៅក្នុងផ្លូវធម៌ ភាពស្រស់ស្អាតគ្រាន់តែជារូបម្យ៉ាង ដែលកើតឡើងដោយសារហេតុបច្ច័យ អាស្រ័យកម្ម អាស្រ័យវ័យ អាស្រ័យធាតុ អាស្រ័យសុខភាព និងអាស្រ័យការដឹងរបស់អ្នកមើល។ នៅ​ពេលហេតុបច្ច័យប្រែប្រួល ភាពស្រស់ស្អាតក៏ប្រែប្រួល នៅពេលវ័យផ្លាស់ប្តូរ រូបកាយក៏ផ្លាស់ប្តូរ ហើយនៅពេលចិត្តរបស់អ្នកមើលប្រែប្រួល អ្វីដែលធ្លាប់តែសរសើរក៏មិនមែនជារបស់ដែលគ្រប់​គ្នានឹងសរសើរជានិច្ចនោះដែរ។ រូប ទើបមិនមែនជាទីពឹងដ៏ស្ថិតស្ថេរឡើយ។ ព្រះមហាកច្ចាយនៈ​នៅក្នុងគតិនៃរឿងនិទាននេះ ទើបប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលឃើញភ័យនៃរូបកាយល្អស្រស់ស្អាតយ៉ាងលម្អិត៖ * មិនមែនឃើញភ័យព្រោះរូបកាយរបស់ព្រះអង្គខុសនោះទេ ប៉ុន្តែឃើញភ័យព្រោះរូបកាយអាចក្លាយជាហេតុឱ្យអ្នកដទៃវង្វេង * មិនមែនស្អប់ខ្ពើមរូបកាយនោះទេ ប៉ុន្តែមិនព្រមឱ្យរូបកាយក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃសទ្ធា * មិនមែនបំផ្លាញគុណតម្លៃរបស់ខ្លួនឯងនោះទេ ប៉ុន្តែការពារកុំឱ្យមនុស្សទាំងឡាយជាប់ជំពាក់នឹងសម្បកក្រៅ រហូតមើលមិនឃើញធម៌ខាងក្នុង។ នេះគឺជាភាពជ្រាលជ្រៅនៃព្រះអរហន្ត។ មនុស្សទូទៅនៅពេលមានអ្វីដែលលោកិយសរសើរ តែងតែចង់រក្សាទុក៖ * ពេលមានរូបសម្បត្តិល្អ ក៏ចង់ឱ្យគេឃើញ * ពេលមានមន្តស្នេហ៍ ក៏ចង់ឱ្យគេទទួលស្គាល់ * ពេលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ក៏ចង់ឱ្យគេចងចាំ ប៉ុន្តែបុគ្គលដែលអស់កិលេសហើយ រមែងមិនត្រូវការឱ្យវត្ថុទាំងនេះមកបញ្ជាក់ពីគុណតម្លៃរបស់ខ្លួនឡើយ។ ព្រះអរហន្តមិនបាច់ស្អាតដើម្បីឱ្យអ្នកណាស្រឡាញ់ មិនបាច់លេចធ្លោដើម្បីឱ្យគេលើកតម្កើង មិនបាច់ថែរក្សារូបភាពដើម្បីឱ្យខ្លួនឯងមានតម្លៃ ព្រោះចិត្តដែលរួចចាកទុក្ខហើយ មិនបានរស់នៅដោយសារចំណីនៃពាក្យសរសើរឡើយ។ បើរូបសម្បត្តិល្អជាហេតុនាំឱ្យមនុស្សយល់ខុស ព្រះអង្គក៏ព្រមលះបង់ភាពស្រស់ស្អាតនោះចោល បើរូបភាពខាងក្រៅជាហេតុឱ្យមនុស្សជាប់ជំពាក់នឹងរូប ព្រះអង្គក៏ព្រមឱ្យរូបភាពនោះផ្លាស់ប្តូរ បើរាងកាយដើមជាហេតុឱ្យអ្នកដទៃកើតកិលេស ព្រះអង្គក៏មិនប្រកាន់មាំថាកាយនេះត្រូវតែមើលទៅស្រស់ស្អាតជានិច្ចនោះទេ។ ខ្លឹមសារនៃរឿងនេះទើបស្ថិតនៅលើពាក្យថា «ការមិនប្រកាន់ជាប់ក្នុងរូប»។ ព្រះមហាកច្ចាយនៈមិនបាន​បាត់បង់អ្វីឡើយពីការមិនស្រស់ស្អាតនៅក្នុងក្រសែភ្នែកលោកិយ ពីព្រោះអ្វីដែលព្រះអង្គមានស្រាប់​ហើយនោះ គឺធម៌ដ៏ប្រសើរថ្លៃថ្លា។ លោកិយអាចសរសើររូប ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធសាសនាសរសើរបញ្ញា។ លោកិយអាចលើកតម្កើងភាពស្រស់ស្អាត ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធសាសនាលើកតម្កើងការអស់ទៅនៃ​កិលេស។ លោកិយអាចចាប់អារម្មណ៍លើរូបរាងរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ប៉ុន្តែ​ព្រះសម្មា​សម្ពុទ្ធទ្រង់លើកតម្កើងព្រះអង្គដោយសារសមត្ថភាពក្នុងការបកស្រាយព្រះធម៌ឱ្យពិស្តារ។ នេះជាចំណុចដែលយើងគួរងាកមកមើលឱ្យត្រឹមត្រូវ។ រូបភាពព្រះសង្កច្ចាយន៍រាងធាត់ដែលប្រជាជនគោរពបូជានៅពេលក្រោយ ប្រហែលជាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយជំនឿរឿងភាពសម្បូរសប្បាយ លាភសំណាង និងមេត្តាធម៌ ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងមើលត្រឹមតែរឿងសុំទ្រព្យ សុំភាពបរិបូរ យើងប្រហែលជារំលងខ្លឹមសារពិតរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈហើយ។ ខ្លឹមសារពិតរបស់ព្រះអង្គគឺបញ្ញា គឺភាពជាព្រះអរហន្ត គឺសមត្ថភាពក្នុងការពង្រីកពន្យល់ធម៌ គឺការមិនជាប់ជំពាក់សូម្បីតែក្នុងរូបកាយរបស់ខ្លួនឯង និងជាការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីលះបង់អ្វីដែលលោកិយវង្វេង ដើម្បីកុំឱ្យព្រះធម៌ត្រូវបានបាំងបិទ។ ភាពធាត់នៅក្នុងដំណើររឿងនេះ ទើបមិនគួរត្រូវបានមើលឃើញជារឿងកំប្លែង ឬជាសញ្ញានៃការស៊ីឆ្ងាញ់ដេកលក់នោះឡើយ ប៉ុន្តែគួរតែ​អាន​ជាអត្ថន័យនិមិត្តរូបថា អ្នកប្រតិបត្តិធម៌មិនចាំបាច់ត្រូវថែរក្សារូបភាពដែលលោកិយចូលចិត្តនោះ​ទេ ប្រសិនបើរូបភាពនោះជាហេតុធ្វើឱ្យកិលេសរីកចម្រើន។ នៅក្នុងជីវិតរបស់យើង រឿងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាណាស់។ មនុស្សជាច្រើនមិនបានរងទុក្ខព្រោះគ្មានគុណតម្លៃនោះទេ ប៉ុន្តែរងទុក្ខដោយសារតែផ្ញើគុណតម្លៃទុកលើក្រសែភ្នែករបស់អ្នកដទៃ៖ * ពេលគេសរសើរ ក៏មានអារម្មណ៍ថាខ្លួនមានតម្លៃ * ពេលគេមិនសរសើរ ក៏មានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងបាត់បង់ * ពេលរូបភាពខ្លួនឯងមើលទៅល្អ ក៏សប្បាយចិត្ត * ពេលរូបភាពខ្លួនឯងមិនល្អ ក៏កើតទុក្ខ * ពេលមានគេចាប់អារម្មណ៍ ក៏មានអារម្មណ៍ថាសំខាន់ * ពេលគេមើលរំលង ក៏មានអារម្មណ៍ថាទាបថោក។ នេះហើយជាការជាប់ជំពាក់ក្នុងរូប ក្នុងទម្រង់របស់មនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន៖ * មិនត្រឹមតែជាប់នឹងផ្ទៃមុខប៉ុណ្ណោះទេ * តែជាប់នឹងរូបភាពខាងក្រៅ * ជាប់នឹងការទទួលស្គាល់ * ជាប់នឹងភាពមើលទៅល្អ * ជាប់នឹងការដែលគេមើលឃើញថាជាមនុស្សពូកែ * ជាប់នឹងការដែលគេមើលឃើញថាស្អាត ឬសង្ហា * ជាប់នឹងការដែលគេមើលឃើញថាជោគជ័យ * ជាប់នឹងការដែលគេមើលឃើញថាជាមនុស្សមានតម្លៃ។ រឿងព្រះមហាកច្ចាយនៈទើបដាស់តឿនថា កាលណាយើងកាន់តែចង់ឱ្យលោកិយមើលមកយើងបែប​ណា ចិត្តរបស់យើងក៏កាន់តែត្រូវលោកិយកាន់ខ្សែទាញទុកខ្លាំងប៉ុណ្ណោះដែរ៖ * បើចង់ឱ្យលោកិយសរសើររូប ចិត្តក៏ខ្លាចលោកិយឃើញសេចក្តីទ្រុឌទ្រោម * បើចង់ឱ្យលោកិយសរសើរភាពពូកែ ចិត្តក៏ខ្លាចកំហុសឆ្គង * បើចង់ឱ្យលោកិយសរសើរអំពើល្អ ចិត្តក៏ខ្លាចគេយល់ច្រឡំ * បើចង់ឱ្យលោកិយឃើញតម្លៃ ចិត្តក៏ខ្លាចគេមើលរំលង។ ប៉ុន្តែអ្នកមានធម៌រមែងសន្សឹមៗសួរខ្លួនឯងថា តើយើងនឹងរស់នៅដើម្បីឱ្យលោកិយមើលឃើញយើង ឬដើម្បីឱ្យចិត្តមើលឃើញធម៌? ព្រះមហាកច្ចាយនៈក្នុងដំណើររឿងនេះ ទើបប្រៀបដូចជាការបង្រៀនថា ប្រសិនបើភាពស្រស់ស្អាតធ្វើឱ្យមនុស្សវង្វេង ក៏មិនចាំបាច់រក្សាភាពស្រស់ស្អាតនោះទុកដើម្បីឱ្យមនុស្សវង្វេងបន្តទៀតឡើយ៖ * បើរូបភាពខាងក្រៅធ្វើឱ្យធម៌ត្រូវបានបាំងបិទ ក៏ត្រូវព្រមកាត់បន្ថយសារៈសំខាន់នៃរូបភាពនោះចេញ * បើភាពលេចធ្លោធ្វើឱ្យមនុស្សមើលខុស ក៏ត្រូវព្រមដកថយពីភាពលេចធ្លោ * បើអ្វីដែលលោកិយសរសើរធ្វើឱ្យចិត្តអ្នកដទៃកើតកិលេស អ្នកមានមេត្តារមែងមិនត្រេកអរឱ្យវត្ថុនោះក្លាយជាហេតុនៃសេចក្តីវង្វេងឡើយ។ នេះមិនមែនជាការរត់គេចពីលោកិយនោះទេ ប៉ុន្តែជាការមិនព្រមឱ្យលោកិយចូលមកធ្វើជាម្ចាស់​លើ​អត្ថន័យនៃជីវិត។ ព្រះអរហន្តមិនសាងអត្តភាព (ភាពជាខ្លួនឯង) លើភាពស្រស់ស្អាត មិនសាងអត្តភាព​លើភាពមិនស្អាត មិនសាងអត្តភាពលើភាពធាត់ មិនសាងអត្តភាពលើភាពស្គម មិនសាងអត្តភាពលើពាក្យសរសើរ មិនសាងអត្តភាពលើពាក្យតិះដៀល។ ពីព្រោះអ្វីៗទាំងអស់គ្រាន់តែជារូប គ្រាន់តែជាសង្ខារ គ្រាន់តែជារបស់ដែលកើតឡើងហើយរលត់ទៅវិញប៉ុណ្ណោះ៖ * បើគេសរសើរថាស្អាត ក៏គ្រាន់តែជាសំឡេង * បើគេថាអាក្រក់មើល ក៏គ្រាន់តែជាសំឡេង * បើរូបកាយប្រែប្រួល ក៏ជាធម្មតារបស់កាយ * បើលោកិយផ្លាស់ប្តូរគំនិត ក៏ជាធម្មតារបស់លោកិយ។ ប៉ុន្តែចិត្តដែលឃើញធម៌ មិនចាំបាច់ត្រូវផ្លាស់ប្តូរទៅតាមគ្រប់សំឡេងរបស់លោកិយនោះឡើយ។ រឿងនេះនៅបង្រៀនរឿងមួយទៀត គឺមនុស្សយើងច្រើនតែគោរពខុសចំណុចបានយ៉ាងងាយ៖ * ពេលឃើញព្រះសង្ឃមានរូបរាងស្អាត អាចសរសើររូបរហូតភ្លេចធម៌ * ពេលឃើញព្រះសង្ឃមានឫទ្ធិ អាចជាប់នឹងបាដិហារិយរហូតភ្លេចសីល * ពេលឃើញព្រះសង្ឃល្បីល្បាញ អាចជាប់នឹងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរហូតភ្លេចវត្តប្រតិបត្តិ * ពេលឃើញព្រះសង្កច្ចាយន៍មានរូបរាងធាត់ អាចសុំលាភសក្ការៈរហូតភ្លេចបញ្ញារបស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈ។ ព្រះធម៌ទើបដាស់តឿនឱ្យយើងមើលឱ្យជ្រៅជាងសម្បកក្រៅ៖ * បើនឹងថ្វាយបង្គំព្រះមហាកច្ចាយនៈ កុំថ្វាយបង្គំត្រឹមតែបដិមាធាត់ * ប៉ុន្តែចូរថ្វាយបង្គំគុណធម៌របស់ព្រះអរហន្តដែលមិនប្រកាន់ជាប់ក្នុងរូប * ចូរថ្វាយបង្គំបញ្ញារបស់ព្រះថេរៈដ៏ប្រសើរក្នុងការបកស្រាយធម៌ * ចូរថ្វាយបង្គំសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើធម៌ដ៏ជ្រាលជ្រៅឱ្យមនុស្សយល់បាន * និងចូរថ្វាយបង្គំមេរៀនដែលថា រូបរាងកាយខាងក្រៅមិនមែនជាខ្លឹមសារនៃជីវិតឡើយ។ នៅពេលយល់បានយ៉ាងនេះ រូបភាពព្រះសង្កច្ចាយន៍នឹងមិនគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបនៃភាពសម្បូរសប្បាយខាងលោកិយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាគ្រឿងដាស់តឿនដល់ភាពសម្បូរបរិបូរខាងផ្លូវធម៌៖ * បរិបូរដោយបញ្ញា * បរិបូរដោយមេត្តា * បរិបូរដោយការមិនប្រកាន់មាំ * បរិបូរដោយធម៌ដែលធ្វើឱ្យចិត្តស្រាលស្រឡះ * បរិបូរដោយការដឹងច្បាស់ថា រូបកាយមិនមែនជាតួខ្លួនដែលគួរវង្វេងឡើយ។ មនុស្សសម័យនេះត្រូវការមេរៀននេះជាខ្លាំង ពីព្រោះលោកិយបង្រៀនឱ្យយើងតុបតែងរូបកាយឱ្យគេស្រឡាញ់ ប៉ុន្តែព្រះធម៌បង្រៀនឱ្យយើងកោសខាត់ចិត្តឱ្យរួចផុតទុក្ខ៖ * លោកិយបង្រៀនឱ្យខ្លាចមិនស្អាត មិនសង្ហា * ធម៌បង្រៀនឱ្យខ្លាចចិត្តដែលនៅវង្វេងនឹងរូប * លោកិយបង្រៀនឱ្យបង្កើនរូបភាពខាងក្រៅ * ធម៌បង្រៀនឱ្យកាត់បន្ថយអត្តា * លោកិយបង្រៀនឱ្យក្លាយជាទីកោតសរសើរ * ធម៌បង្រៀនឱ្យក្លាយជាអ្នកមិនរំភើបញាប់ញ័រចំពោះពាក្យសរសើរនិងពាក្យតិះដៀល * លោកិយបង្រៀនឱ្យថែរក្សាភាពស្រស់ស្អាត * ធម៌បង្រៀនឱ្យឃើញភាពមិនទៀងនៃភាពស្រស់ស្អាត។ ប្រសិនបើយើងយល់រឿងព្រះមហាកច្ចាយនៈត្រឹមតែថា ព្រះអង្គប្រែរូបរាងព្រោះតែមិនចង់សង្ហា រឿងនេះប្រហែលជាមើលទៅដូចជារឿងនិទានធម្មតាមួយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអានដោយបញ្ញា នឹងឃើញថារឿងនេះកំពុងសួរយើងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅថា៖ * តើយើងព្រមបាត់បង់រូបភាពដែលលោកិយចូលចិត្តបានទេ ប្រសិនបើរូបភាពនោះធ្វើឱ្យចិត្តយើងវង្វេង? * តើយើងព្រមមិនលេចធ្លោបានទេ ប្រសិនបើភាពលេចធ្លោនោះបង្កើនអត្តា? * តើយើងព្រមមិនទទួលការសរសើរបានទេ ប្រសិនបើពាក្យសរសើរនោះធ្វើឱ្យយើងជាប់ជំពាក់នឹងលោកិយ? * តើយើងព្រមឱ្យគេមើលមកយើងជាមនុស្សធម្មតាបានទេ ប្រសិនបើភាពសាមញ្ញធម្មតានោះធ្វើឱ្យចិត្តមានសុវត្ថិភាពពីកិលេសកាន់តែច្រើន? ព្រះមហាកច្ចាយនៈនៅក្នុងដំណើររឿង ទើបមិនមែនផ្លាស់ប្តូររូបកាយដើម្បីរត់គេចពីភាពស្រស់ស្អាត​តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យនៃភាពស្រស់ស្អាតឱ្យយើងមើល៖ * ភាពស្រស់ស្អាតពិតប្រាកដ មិនមែនជារូបរាងដែលមនុស្សវង្វេងឡើយ ប៉ុន្តែជាចិត្តដែលមិនវង្វេងក្នុងរូបរាង * ភាពបរិបូរពិតប្រាកដ មិនមែនជារាងកាយធាត់ទ្រលុកទ្រលន់នោះទេ ប៉ុន្តែជាព្រះធម៌ដែលពេញប្រៀបនៅក្នុងចិត្ត * ភាពគួរជាទីគោរពពិតប្រាកដ មិនមែនជារូបភាពខាងក្រៅឡើយ ប៉ុន្តែជាកិលេសដែលត្រូវបានលះបង់អស់ហើយ។ ហើយភាពអស្ចារ្យរបស់ព្រះមហាកច្ចាយនៈ មិនបានស្ថិតនៅលើការដែលព្រះអង្គធ្លាប់មានរូបល្អ ឬក្លាយជាព្រះសង្ឃធាត់នោះឡើយ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការដែលព្រះអង្គជាព្រះអរហន្តដែលមានបញ្ញាពន្យល់បកស្រាយព្រះធម៌របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធឱ្យមនុស្សយល់បានយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ នៅទីបំផុត ហេតុផលដែលរឿងនិទានលើកឡើងថា ព្រះមហាកច្ចាយនៈប្រែប្រួលពីរូបរាងល្អ​ឆើត​ឆាយ​ទៅជារូបរាងធាត់ ក៏ដើម្បីបង្ហាញថា ព្រះសង្ឃដែលអស់កិលេសរមែងមិនជាប់ជំពាក់ក្នុងរូប​កាយ​ និងមិនត្រូវការឱ្យរូបកាយក្លាយជាហេតុឱ្យអ្នកដទៃវង្វេងឡើយ៖ * ព្រះអង្គព្រមឱ្យលោកិយឃើញរូបដែលមិនគួរឱ្យលង់ស្រឡាញ់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សងាកមកមើលធម៌ដែលគួរសិក្សា * ព្រះអង្គព្រមលះបង់ភាពស្រស់ស្អាតដែលលោកិយចូលចិត្ត ដើម្បីរក្សាទុកនូវភាពល្អបរិសុទ្ធដែលធម៌លើកតម្កើង * ព្រះអង្គមិនត្រូវការក្លាយជាទីប្រាថ្នានៃក្រសែភ្នែកអ្នកណាឡើយ ពីព្រោះព្រះអង្គបានចូលដល់ធម៌ដែលផុតស្រឡះចាកសេចក្តីប្រាថ្នាហើយ។ ព្រះមហាកច្ចាយនៈទើបបង្រៀនយើងថា៖ * កុំវង្វេងទាំងភាពស្រស់ស្អាត និងភាពមិនស្អាត * កុំជាប់ជំពាក់ទាំងពាក្យសរសើរ និងពាក្យតិះដៀល * កុំវាស់គុណតម្លៃរបស់អ្នកប្រតិបត្តិពីសម្បកក្រៅ * និងកុំបណ្តោយឱ្យរូបកាយមកបាំងបិទធម៌ដែលគួរមើលឃើញ។ ពីព្រោះរូបកាយ មិនថាក្នុងទម្រង់បែបណាក៏ដោយ រមែងត្រូវប្រែប្រួលទៅតាមហេតុបច្ច័យជានិច្ច។ ប៉ុន្តែធម៌ដែលបានឃើញច្បាស់ហើយ អាចធ្វើឱ្យចិត្តរួចផុតចាកការបំភាន់ដោយរូបទាំងឡាយរបស់លោកិយបានយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ប្រភព៖ ហ្វេសប៊ុកLong Ti ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

ចាប់តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ មានការកើតរលត់ផ្លាស់ប្ដូរទៅ ដោយមិនត្រឡប់មកវិញទាល់តែសោះសូម្បីតែមួយខណៈ ថ្វីបើចាកលោកនេះទៅហើយក្តី ប៉ុន្តែហេតុដែលនាំឱ្យកើតនៅមាន។ ភ្លាម​ៗ​ដែលចាកលោកនេះ ភ្លាមៗខណៈដែលយើងប្រើពាក្យថា ស្លាប់ វិញ្ញាណភាគ/ចិត្តចុងក្រោយនៃជាតិ (ចុតិចិត្ត) ធ្វើឱ្យផុតពីសភាពជាបុគ្គលនេះ មិនអាចជារូបបុគ្គលនេះបន្តទៅទៀតបានឡើយ គឺបញ្ចប់ មិនអាចជាមនុស្សម្នាក់នេះទៀតទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីៗដែលបានធ្វើរួចមកហើយទាំងអស់ រាល់កាយវិការ-អាកប្បកិរិយាទាំងឡាយទាំងក្នុងជាតិនេះ និងជាតិមុនៗ មិនទាន់ឱ្យផល ដូច្នេះទើបអាចធ្វើឱ្យ «កាលបើមានហេតុ ផលក៏ត្រូវតែមាន»។ ចុតិ​ចិត្ត ដែលជាចិត្តចុងក្រោយធ្វើកិច្ចចាកផុតពីសភាពជាបុគ្គលនេះ នឹងត្រឡប់មកជារូបបុគ្គលនេះវិញមិនបានឡើយ ប៉ុន្តែ កម្ម មួយត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីឱ្យផល ធ្វើឱ្យ បដិសន្ធិចិត្ត កើតបន្តបន្ទាប់ពីចុតិចិត្តខណៈចុងក្រោយភ្លាមៗ។ ប្រើពាក្យថា បដិសន្ធិ ចិត្តផ្សេងទៀតមិនអាចកើតឡើងបានទេ ក្រៅពីចិត្តដែលជាផលនៃកម្មមួយ ដែលត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីឱ្យកើតនៅពេលណា គឺភ្លាមៗដែលចុតិចិត្តរលត់ ចិត្តនោះធ្វើកិច្ចបន្តបន្ទាប់ចំខណៈដែលត្រូវកើតភ្លាមៗ នៅពេលចិត្តដែលស្លាប់នោះរលត់ចុះ។ ព្រោះហេតុនោះ ស្លាប់ហើយ​កើតភ្លាមៗ គ្មានចន្លោះទំនេរឡើយ ដូចជាពេលឥឡូវនេះដែរ។ដំណើរទៅនៃចិត្តគឺ ចិត្តគ្រប់ៗចិត្ត​សុទ្ធតែជាបច្ច័យ ដែលភ្លាមៗនៅពេលរលត់ ក៏ធ្វើជាបច្ច័យឱ្យចិត្តខណៈបន្ទាប់កើតឡើង មិនចេះ​ចប់មិនចេះហើយ ចាប់តាំងពីព្រឹកមកទល់នឹងពេលឥឡូវនេះ មិនដែលខកខាន-ដាច់ចិត្តទាល់​តែ​សោះ ហើយនឹងត្រូវតែបែបនេះបន្តទៅទៀតមិនចេះចប់នៅក្នុង សង្សារវដ្ត មិនអាចចាកចេញពីសង្សារវដ្តបានឡើយ។ សុខខ្លះ ទុក្ខខ្លះ នៅក្នុងជាតិនិមួយៗ ច្រើនខ្លះ តិចខ្លះ ទោះបីជាស្ថិតនៅក្នុងទីកន្លែង ឬភពភូមិដែលមានក្ដីសុខយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែផុតចាកភពភូមិនោះ មិនអាចនៅបន្តទៀតបានឡើយ ត្រឹម​តែ​អស់កម្មដែលធ្វើឱ្យស្ថិតនៅក្នុងខណៈនោះ នៅទីនោះ ក៏ត្រូវតែចាកចេញពីទីនោះទៅ។ ព្រោះ​ហេតុនោះ ឥឡូវនេះ «សេចក្តីស្លាប់មានគ្រប់ខណៈ» ភ្លាមៗដែល ចក្ខុវិញ្ញាណ (ចិត្តឃើញ) រលត់ ក៏ធ្វើជាបច្ច័យឱ្យចិត្តខណៈបន្ទាប់កើតឡើង គ្រប់ៗខណៈមិនចេះចប់ គ្មានថ្ងៃទីបញ្ចប់ឡើយ។ ល្អទេ? (មិនល្អទេ) ព្រោះអ្វី? ព្រោះគ្មានអ្វីទាល់តែសោះ ប៉ុន្តែមានបច្ច័យដែលធ្វើឱ្យធម៌កើតរលត់បន្តបន្ទាប់គ្នា មិនដឹងចេះចប់មិនដេះហើយ។ ជីវិតគឺគ្រប់ៗខណៈ ដែលជា ធាតុដឹង (វិញ្ញាណធាតុ) កើតឡើង រហូតទាល់តែកម្មដែលធ្វើឱ្យជារូបមនុស្សម្នាក់នេះក្នុងជាតិនេះ ហើយក៏បន្តទៅទៀត។ តើមាននរណាឃើញភ័យខ្លះ? ត្រង់ទៅតាមការពិត តើមាននរណាឃើញភ័យនេះហើយខ្លះ? ប្រភព៖ ហ្វេសប៊ុកLong Ti ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

ចតុមហាបទេសកថា(មហាប្រទេស៤ជាគ្រឿងអាងដ៏ធំសម្រាប់វិនិច្ឆ័យធម៌វិន័យឲ្យដឹងថា ជាពុទ្ធវចនៈ និងមិនមែនជាពុទ្ធវចនៈ)ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសំដែងមហាបទេសទាំង ៤ នេះ អ្នកទាំងឡាយចូរស្តាប់ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ដោយប្រពៃចុះ តថាគតនឹងសំដែងបា្រប់ ។ ភិក្ខុទាំងនោះទទួលព្រះបន្ទូលនៃព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា៖ ១. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះគប្បីយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំង​ឡាយ​ ពាក្យនុ៎ះ ខ្ញុំបានស្តាប់បានទទួលចំពោះព្រះភក្រ្តនៃព្រះមានព្រះភាគថា នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំង​ឡាយកុំអាលត្រេកអរ កុំអាលឃាត់ភាសិតរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ ។ លុះអ្នកទាំង​ឡាយ មិនទាន់ត្រេកអរ មិនទាន់ឃាត់ហើយ ត្រូវរៀននូវបទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះឲ្យចាំ​ល្អ ហើយស្ទាបស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យ ។ បទនិង​ព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទាបស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើល​ក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ មិនប្រជុំចុះគឺមិនមានក្នុងព្រះសូត្រផង មិនបា្រកដ​ក្នុងព្រះវិន័យផងទេ ។ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្តក្នុងពាក្យនេះ​ថា នេះមិនមែនជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគនោះទេ ជាពាក្យដែលភិក្ខុនេះ​រៀនខុសដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយត្រូវ​ចោល​ពាក្យនុ៎ះចេញ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទាបស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ ក៏ប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រ​ផង បា្រកដ​ក្នុងព្រះវិន័យផង ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្តក្នុងពាក្យនេះ​ថា នេះជាព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះមានព្រះភាគនោះ ដែលភិក្ខុនេះរៀនត្រូវល្អហើយដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីចាំទុកនូវមហាបទេសជាបឋមនេះចុះ ។ ២. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា ព្រះសង្ឃនៅក្នុងអាវាសឯណោះ មានទាំងភិក្ខុជាថេរៈ មានទាំងភិក្ខុជាប្រធាន ខ្ញុំបានស្តាប់បានទទួលចំពោះមុខព្រះសង្ឃនោះថា នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យបៀនប្រដៅរបស់ព្រះ​សាស្តា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ កុំអាលត្រេកអរ កុំអាលឃាត់នូវភាសិត​របស់ភក្ខុនោះឡើយ ។ លុះអ្នកទាំងឡាយមិនទាន់ត្រេកអរ មិនទានឃាត់ហើយ ត្រូវរៀននូវបទនិង ព្យព្ជានៈទាំងនោះឲ្យចាំល្អ ហើយស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ មិនប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង មិនបា្រកដក្នុងព្រះវិន័យផងទេ ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលក្នុងពាក្យនេះថា នេះមិនមែនជាព្រះពុទ្ធ​ដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគទេ ជាពាក្យដែលភិក្ខុសង្ឃនោះរៀនខុសដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីចោលពាក្យនុ៎ះចេញ ។ បទ​និងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ ក៏ប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង បា្រកដក្នុងព្រះវិន័យ​ផង ។ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្តក្នុងពាក្យនេះថា នេះជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគនោះ ដែលព្រះសង្ឃនោះរៀនត្រូវល្អហើយដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយគប្បីចាំទុកមហាបទេសជាគម្រប់ពីរនេះចុះ ។ ៣. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុជាថេរៈច្រើនអង្គ នៅក្នុងអាវសឯណោះ សុទ្ធតែជាពហុស្សូត ចេះចាំក្នុងគម្ពីរនិកាយ ទ្រទ្រង់ធម៌ ទ្រទ្រង់វិន័យ ទ្រទ្រង់មាតិកា ខ្ញុំបានស្តាប់ បានទទួលចំពោះមុខព្រះថេរៈទាំងនោះថា នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ កុំអាលត្រេកអរ កុំអាលឃាត់នូវភាសិតរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ ។ លុះអ្នកទាំងឡាយមិនទាន់ត្រេកអរ មិនទានឃាត់ហើយ ត្រូវរៀននូវបទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះឲ្យចាំល្អ ហើយស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ មិនប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង មិនបា្រកដក្នុងព្រះវិន័យ​ផងទេ ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្ត ក្នុងពាក្យនេះថា នេះមិន​មែន​ជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគនោះទេ ជាពាក្យដែលព្រះថេរៈទាំងនោះរៀន​ខុសដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយគប្បីចោលពាក្យ​នុ៎ះចេញ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ​ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ ក៏ប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង បា្រកដ​ក្នុង​ព្រះវិន័យផង ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ ក៏ប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង បា្រកដក្នុងព្រះវិន័យផង ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្ត ក្នុងពាក្យនេះថា នេះជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគនោះ ដែលព្រះថេរៈទាំងនោះរៀនត្រូវល្អហើយ ដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីចាំទុកនូវមហាបទេសជាគម្រប់ ៣ នេះចុះ ។ ៤. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ គប្បីពោលយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុជាថេរៈនៅក្នុងអាវាសឯណោះជាពហុស្សូត ចេះចាំក្នុងគម្ពីរនិកាយ ទ្រទ្រង់ធម៌ ទ្រទ្រង់វិន័យទ្រទ្រង់មាតិកា ខ្ញុំបានស្តាប់បានទទួលចំពោះមុខ ព្រះថេរៈអង្គនោះថា នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំអាលត្រេកអរ កុំអាលឃាត់នូវភាសិតរបស់ភិក្ខុនោះឡើយ ។ លុះអ្នកទាំងឡាយ មិនទាន់ត្រេកអរ មិនទាន់ ឃាត់ហើយ គប្បីរៀននូវបទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ ឲ្យចាំល្អ ហើយស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើល ក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ មិនប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង មិនបា្រកដក្នុងព្រះវិន័យ​ផងទេ ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្ត ក្នុងពាក្យនេះថា នេះមិន​មែន​ជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់ព្រះមានព្រះភាគនោះទេ ជាពាក្យដែលព្រះថេរៈនោះរៀនខុស​ដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយគប្បីចោលពាក្យនុ៎ះ​ចេញ ។ បទនិងព្យព្ជានៈទាំងនោះ កាលបើអ្នកទាំងឡាយ ស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ ប្រៀប​ធៀប​មើលក្នុងព្រះវិន័យទៅហើយ ក៏ប្រជុំចុះក្នុងព្រះសូត្រផង បា្រកដក្នុងព្រះវិន័យ​ផង ។ អ្នកទាំងឡាយគប្បីដល់នូវសេចក្តីចូលចិត្ត ក្នុងពាក្យនេះថា នេះជាព្រះពុទ្ធដីកា របស់​ព្រះមានព្រះភាគនោះ ដែលព្រះថេរៈនោះរៀនត្រូវល្អហើយ ដោយពិត ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីចាំទុកនូវមហាបទេសជាគម្រប់ ៤ នេះចុះ ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីចាំទុកនូវមហាបទេសទាំង ៤ នេះឯង ។ (សុត្តន្តបិដក ទីឃនិកាយ មហាវគ្គ មហាបរិព្វានសូត្រ បិដកលេខ ១៦ ទំព័រ ២៦២) ពាក្យថា គប្បីស្ទង់មើលក្នុងព្រះសូត្រ បានសេចក្ដីថា គប្បីស្ទង់មើលក្នុងពុទ្ធវចនៈ ដែលនៅក្នុងបដិកទាំង ៣ ។ ពាក្យថា គប្បីប្រៀបធៀបមើលក្នុងព្រះវិន័យ បានសេចក្ដីថា គប្បីប្រៀបធៀបមើល ក្នុងហេតុ​នៃការលះបង់នូវកិលេសមានរាគៈជាដើម ។ (អដ្ឋកថា) អត្ថន័យសង្ខេបមហាបទេស ៤ ១. ពុទ្ធាបទេស គ្រឿងអាងដល់ព្រះពុទ្ធថា បានស្ដាប់ពីព្រះពុទ្ធផ្ទាល់ថា “នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា” ។ ២. សង្ឃាបទេស គ្រឿងអាងដល់ព្រះសង្ឃថា បានស្ដាប់ពីព្រះសង្ឃថា “នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា” ។ ៣. សម្ពហុលត្ថេរាបទេស គ្រឿងអាងដល់ព្រះថេរៈច្រើនរូបថា បានស្ដាប់ពីព្រះព្រះថេរៈច្រើនរូបថា “នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា” ។ ៤. ឯកត្ថេរាបទេស គ្រឿងអាងដល់ព្រះថេរៈមួយរូបថា បានស្ដាប់ពីព្រះព្រះថេរៈមួយរូបថា “នេះជាធម៌ នេះជាវិន័យ នេះជាពាក្យប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះសាស្តា” ។ (នេត្តិប្បករណ បដិនិទ្ទេសវារ យុត្តិហារវិភង្គ) រាជធានីភ្នំពេញ ថ្ងៃចន្ទ ១៤ រោច ខែកត្តិក ឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៦៣ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ២៥ ខែវិច្ឆិកា គ.ស. ២០១៩ ដោយខេមរ អភិធម្មាវតារ ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ស្ត្រីគ្រប់រូបតែងមានអំណាចពីកំណើត ៥ ប្រការ។ តើអំណាចទាំងនោះមានអ្វីខ្លះ? ​១. រូបសម្បត្តិ៖ សេចក្តីល្អិតល្អន់នៃរូបរាងកាយ និងភាពទាក់ទាញតាមបែបធម្មជាតិ។ ២. ភោគសម្បត្តិ៖ ការមានទ្រព្យធន និងលទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងគ្រួសារ។ ៣. ញាតិសម្បត្តិ៖ ការមានគ្រួសារ និងបងប្អូនកូនចៅដែលជួយជ្រោមជ្រែង។ ៤. បុត្តសម្បត្តិ៖ ការមានកូនចៅដែលល្អ មានចំណេះដឹង និងជាទីពឹងពាក់។ ៥. សីលសម្បត្តិ៖ អំណាចនៃសីលធម៌ គុណធម៌ និងភាពស្មោះត្រង់ ដែលជាកម្លាំងដ៏រឹងមាំបំផុត។ ​ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯងគឺជាអំណាចទាំង ៥ ប្រការរបស់ស្ត្រី។ ស្ត្រីដែលមានអំណាច​ពិត មិនមែនដោយសារទ្រព្យសម្បត្តិ ឬរូបសម្រស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយ​សារ​គុណធម៌ និងបញ្ញាដែលខ្លួនបានកសាង។ អំណាចទាំង ៥ នេះ មិនត្រឹមតែលើកកម្ពស់​តម្លៃរបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំមកនូវសន្តិភាព សុភមង្គល និងភាពចម្រុង​ចម្រើនដល់គ្រួសារទាំងមូលផងដែរ។ ក្នុងចំណោមអំណាចទាំងអស់ សីល​សម្បត្តិ ​គឺជាអំណាចដ៏ប្រសើរបំផុត ព្រោះជាទ្រព្យដ៏ថ្លៃថ្លាដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចដណ្ដើម​យកទៅបាន។ សម្រស់ខាងក្រៅអាចរលាយតាមកាលវេលា ប៉ុន្តែ សម្រស់ខាង​ក្នុង ដែលកើតចេញពីសីល គុណធម៌ មេត្តា និងបញ្ញា នោះទើបជាអំណាចពិត និង​ជាសម្រស់ដែលស្ថិតស្ថេរជានិច្ច។ ​ គម្ពីរមាតុគាមសំយុត្ត - សំយុត្តនិកាយ បកប្រែ និងកែសម្រួលពីភាសាសិរីលង្កា ប្រភពៈ ហ្វេសប៊ុកBhikkhu Kassapa ដោយ៥០០០ឆ្នាំ

១. នីលរស្មិ រស្មីពណ៌ខៀវ ២. បីតរស្មិ រស្មីពណ៌លឿង ៣. លោហិតរស្មិ រស្មីពណ៌ក្រហម ៤. ឱទាតរស្មិ រស្មីពណ៌ស ៥. មញ្ជិដ្ឋរស្មិ រស្មីពណ៌ហង្សបាទ ៦. បភស្សររស្មិ រស្មីពណ៌ផ្លេក ចាកគម្ពីរ ៖លីនត្ថប្បកាសិនីដីកា ទីឃនិកាយ សីលក្ខន្ធវគ្គ ព្រហ្មជាលសុត្តវណ្ណនា, លីនត្ថប្បកាសិនីដីកា ទីឃនិកាយ បាថិកវគ្គ សង្គីតិសុត្តវណ្ណនា,លីនត្ថប្បកាសិនីដីកា មជ្ឈិមនិកាយ មជ្ឈិមបណ្ណាសកៈ គហបតិវគ្គ សេខសុត្តវណ្ណនា,បរមត្ថទីបនីអដ្ឋកថា ខុទ្ទកនិកាយ ឧទាន មុចលិន្ទវគ្គ រាជសុត្តវណ្ណនា,អដ្ឋសាលិនី ធម្មសង្គណី-អដ្ឋកថា និទានកថា,មធុរត្ថវិលាសិនី ពុទ្ធវំស អដ្ឋកថាយ រតនចង្កមនកណ្ឌវណ្ណនា ។ ដោយ ស.ដ.វ.ថ. ដោយ៥០០០ឆ្នាំ